ოსკარდ უაილდი – ადამიანის სული სოციალიზმის პირობებში


ოსკარ უაილდი ამტკიცებდა, რომ საზოგადოება სოციალიზმის მოპოვებით და მის პრინციპებზე უნდა მოეწყოს. ის მიიჩნევდა, რომ სოციალიზმი აღადგენს საზოგადოების ჯანსაღი ორგანიზმის სრულყოფილ მდგომარეობას.

ოსკარ უაილდი საზოგადოებისთვის მეტწილად ცნობილია, როგორც “დორიან გრეის პორტრეტის” ავტორი. ფართო მასებისთვის ნაკლებადაა ცნობილი, რომ იგი წმინდა წყლის მემარცხენე იყო. ცნობილი მწერლის აზრით თუ კაპიტალიზმის დროს მოსახლეობა ერთმანეთის წინააღმდეგ იბრძვის, სოციალიზმის პირობებში ხალხი  ერთმანეთთან ითანამშრომლებს. უაილდი მხარს უჭერდა სოციალისტურ საზოგადოებას, სადაც  არ არსებობს ავტორიტარიზმი.

1891 წელს ცნობილმა ინგლისლმა მწერლმა გამოსცა ესე ”ადამიანის სული სოციალიზმის პირობებში“, [The Soul of Man under Socialism], რომელიც ჟურნალ The Fortnightly Review-ში გამოქვეყნდა. 

გთავაზობთ აღნიშნული ესეს არასრულ თარგმანს:

218-14-81-wilde.jpg

სოციალიზმის დამყარების შემდეგ მისი უმნიშვნელოვანესი მიღწევა უდაოდ ის გახდება, რომ ის გაგვათავისუფლებს ამ საზიზღარი აუცილებლობისგან სხვებისთვის რომ ვიცხოვროთ, როგორც ეს დღევანდელი გარემოებების დროს თითქმის ყველას აქვს თავს მოხვეული. უაღრესად იშვიათად გამოსდის ჩვენგან ვინმეს ამ ტვირთს დააღწიოს თავი.

ჩვენს საუკენეში ხდებოდა, რომ ისეთმა გამორჩეულმა სწავლულებმა როგორიცაა დარვინი, ისეთი ცნობილმა პოეტებმა, როგორიცაა კიტსი, ისეთმა განუმეორებელმა მხატვრებმა, როგორიცაა ფლობერი, შეძლეს საკუთარი თავის დაცვა, როგორც პლატონმა თქვა “კედლის საფარქვეშ” და მათთვის დამახასიათებელი შემოქმედებით ნიჭს ხორცი შეასხეს საკუთარი უმაღლესი იდეალების სახელით.

მაგრამ ვაი, რომ ეს გამონაკლისია. ადამიანების უმრავლესობა საკუთარ ცხოვრებას ისახიჩრებს სახიფათო და გადამეტებული ალტრუიზმით – ისახიჩრებს საკუთრივ საკუთარი ნების საწინააღმდეგოდ. კაცობრიობა გარშემო საშინელ სიღარიბეს, შემზარავ სისაძაგლეს და საზარელ შიმშილს ხედავს. რა თქმა უნდა ამას არ შეუძლია არ შეგარყიოს სიღრმისეულად. ადამიანი ემოციურად ბევრად უფრო მობილურია, ვიდრე ინტელექტუალურად, როგორც კრიტიკის ამოცანებზე ამასწინათ გამოსულ ჩემს სტატიაში ავღნიშნავდი, ტანჯვა ბევრად უფრო სწრაფად ჰპოვებს გამოძახილს ადამიანებში, ვიდრე ნებისმიერი აზრი.

სოციალიზმი ღირებული გახდება გამორჩეულად იმიტომ, რომ ინდივიდუალიზმამდე მიგვიყვანს.

სოციალიზმი, კომუნიზმი  – როგორც გინდათ ისე უწოდეთ – კერძო საკუთრების საზოგადოებრივ ქონებაში გარდაქმნის მეშვეობით და კონკურენციის მაგივრად კოოპერაციის წინ წამოწევით საზოგადოებას ნორმალურ სახეს დაუბრუნებს და მის ტრანსფორმირებას მოახდენს სრულად ჯანმრთელ ორგანიზმად, სადაც თითოეულის მატერიალური კეთილდღეობა გარანტირებული იქნება.

s-l640

არსებითად თუ ვილაპარაკებთ სოციალიზმი ნორმალურ საფუძველს და გარემოს ქმნის ცხოვრებისთვის. მაგრამ ცხოვრების სრუყოფილი განვითარებისთვის უმაღლესი სრულყოფილების გზაზე ოდნავ მეტია საჭირო. ეს კი ინდივიდუალიზმია.

თუ სოციალიზმი ავტორიტარული გახდება, თუ შემდგომი მმართველობა ეკონომიკური ძალაუფლებით აღიჭურვება, როგორც დღესდღეობით ისინი პოლიტიკური ძალაუფლებით არიან აღჭურვილები, ანუ თუ ჩვენ ინდუსტრიული ავტოკრატია დაგვემუქრება – მაშინ კაცობრიობის მომავალი უფრო საშინელი გახდება, ვიდრე აწმყო.

დღესდღეობით, კერძო საკუთრების პირობებში არც თუ ისე ბევრ ადამიანს გააჩნია საკუთარი ინდივიდუალიზმის განვითარების საშუალება. ეს ძირითადად ისინი არიან, ვისაც არ აქვთ იმის აუცილებლობა რომ ”პური ჩვენი არსობისა” გამოიმუშავონ, ვისაც აქვთ იმის ფუფუნება, რომ მოღვაწეობის სფეროს არჩევა შეუძლიათ საკუთარი უნარებითურთ, რაც მათ სიამოვნებას მიანიჭებს.

ესენი არიან პოეტები, ფილოსოფები, მეცნიერები და კულტურის მოღვაწეები – ერთი სიტყვით ნამდვილი პიროვნებები, რომელთაც საკუთარი თავის გამოხატვა შეძლეს, რომელთა მეშვეობითაც კაცობრიობაც გამოხატავს საკუთარ თავს ნაწილობრივ. მეორეს მხრივ, არსებობს უამრავი ადამიანი, რომელთაც არ გააჩნიათ კერძო საკუთრება, მუმდივად ღატაკური არსებობის ზღვარზე იმყოფებიან და იძულებულები არიან იშრომონ, როგორც საკიდარიანმა ცხოველებმა და ის სამუშაო შეასრულონ, რაც მათ უნარებს არ შეესაბამება.

ამაზე ხელს კი მათ მბრძანებლური, სულელური დამამცირებელი მოთხოვნილებების დესპოტია უბიძგებს. ესენი არიანი ღატაკები, რომელთა გარემოშიც მოხდენილი მანერების, მეტყველების სინატიფის, ცივილიზაციის და კულტურის ნიშნების, გემოვნების სიფაქიზის და ცხოვრების ბედნიერების უქუნლობა შეიმჩნევა. უამრავი მატერიალური სიკეთე კაცობრიობის მიერ ამ ადამიანების ერთობლივი შრომის შედეგად იხაპება. მაგრამ ამ ღატაკების წვლილის შედეგი ყოველთვის მატერიალურია, გაჭირვებული ადამიანის პიროვნება ოდნავ ინტერესსაც კი არ იწვევს. ის მხოლოდ და მხოლოდ უსასრულოდ მცირე ნაწილია იმ ძალის, რომელიც მისი არსებობის შესახებ არც კი ჩაფიქრდება და მას წურავს; და ასე უფრო წყნარადაა ყველაფერი, რადგანაც დათრგუნული ღატაკი ბევრად უფრო მორჩილია.

5727282498_9b1a140866_b.jpg

რა თქმა უნდა საჭიროა დავსძინოთ, რომ ინდივიდუალიზმი, რომელიც კერძო საკუთრების პირობებშია გამოზრდილი, ყოველთვის ვერ მოგვევლინება როგორც ღირსეული და უნაკლო მაგალითი. ასე მაგალითად ღატაკისთვის, რომელიც თუნდაც განათლებას და მომიხბვლელობასაა მოკლებული, უცხო არაა სხვადასხვა ღირსებები. კერძო საკუთრების ფლობა საკმაოდ ხშირდად მოქმედებს დამღუპველად, ამიტომ სოციალიზმმა ის უნდა ამოძირკვოს.

ქონების დევნაში ადამიანი მზადაა ბოლო ამოსუნთქვამდე იშრომოს. ეს არაა გასაკვირი, იმ კოლოსალურ კეთილდღეობას თუ გავითვალისწინებთ, რაც საკუთრებას მოაქვს. სამწუხარო ისაა თუ რატომაა იძულებული საზოგადოება ამ პრინციპებზე აშენდეს, რომ ადამიანი ძალაუნებურად თავისუფლებას კარგავს და არ აქვს საშუალება განავითაროს ყველაფერი ის არაჩვულებრივი, განსაკუთრებული, აღტაცების გამომწვევი, რაც მასშია ჩადებული ასეთნაირად არ ძალუძს განიცადოს ნამდვილი სიამოვნება და ყოფიერების სიხარული. ამასთან ერთად მისი მდგომარეობა მეტისმეტად არასტაბილურია. 

შეიძლება ისეც მოხდეს,  რომ ზღაპრულად მდიდარი მოვაჭრე ნებისმიერ მომენტში გარემოებების მმართველი და ბატონ-პატრონი გახდება. ქარი თუ უფრო ძლიერად დაუბერავს, ამინდი თუ უცბად შეიცვლება, და ა.შ – გემი ფსკერისკენ წავა, გარიგება ჩაიშლება, მდიდარი გაღარიბდება, და შესაშური მდგომარეობიდან მოგონებებიც კი არ დარჩება. მაგრამ არ არსებობს არანაირი ძალა, რომელმაც შეიძლება ზიანი მიაყენოს ადამიანს, მის გარდა. არ არსებობს ძალა, რომელიც ადამიანს იმას წაართმევს, რაც მას გააჩნია. მთელი მისი სიმდიდრე სწორედ მასშია თავმოყრილი. რაც ადამიანს მიღმაა მასზე არ უნდა ზემოქმედებდეს.

კერძო საკუთრების გაუქმებასთან ერთად ჩვენ მივიღებთ ჭეშმარიტ და ჯანსაღ ინდივიდუალიზმს. არავინ არ გაფლანგავს ცხოვრებას ნივთების და სიმბოლოების დაგროვებაზე. ადამიანს დაიწყებს ცხოვრებას.

ცხოვრების ცოდნა ჩვენი დროის უიშვიათესი უნარია. ბევრნი არსებობენ, მაგრამ არაუმეტეს.

individualism-nationalism.jpg

ოდესაც ადამიანი ბედნიერია, ის ჰარმონიაშია საკუთარ თავთან და გარე სამყაროსთან. სოციალიზმი ახალი ინდივიდუალიზმის სახით გააბედნიერებს ადამიანს და იდეალური იქნება ჰარმონიისთვის. ეს იქნება ის რისთვისაც ძველი ბერძნები იღწვოდნენ, მაგრამ ვერ მიაღწიეს.

ფუფუნების გადასახადი, როგორც სოციალური სამართლიანობის ელემენტი

nalog-na-roskosh.jpg

თანამედროვე ეკონომიკური სწავლებების თანახმად, მემარცხენეთა შეთავაზება ფუფუნებაზე დამატებითი გადასახადის შემოღების შესახებ წარმოადგენს მხოლოდ და მხოლოდ იაფფასიან პოპულიზმს, მაგრამ არ იქნებოდა ურიგო ამ საკითხის გარშემო უფრო ფართო მსჯელობის გამართვა.

„როდესაც ჩვეულებრივი ადამიანები სწრაფად მდიდრდებიან ისინი ამ სიმდიდრეს ფუფუნებაზე ხარჯავენ“, ასე წერდა ერთი საუკუნის წინ ვერნერ ზომბარტი თავის წიგნში „სიყვარული, ფუფუნება და კაპიტალიზმი“.

უეცრად გამდიდრებულს გააჩნია ყველა სტიმული, რათა სდიოს ფუფუნებას: ეგოიზმი და ემოციური სიამოვნების მოთხოვნილება. მკვლევარი წერდა, რომ ზუსტად ფუფუნების ობიექტებით ვაჭრობამ შექმნა დღევანდელი კაპიტალიზმი.

პირველ რიგში  შუა საუკუნეებში გავრცელებული იყო ფუფუნების ობიექტებით ვაჭრობა, რომელთა გადაზიდვა გარკვეულ რისკებთან იყო დაკავშირებული. მეორე რიგში, როგორც მყიდველები, ასევე გამყიდველები საჭიროებდნენ კრედიტს, რამაც განავითარა საბანკო კაპიტალი. ადრეული კაპიტალიზმის ეპოქაში სპეკულანტები ისევე მსჯელობდნენ, როგორც კაპიტალისტები: „მხოლოდ მცირე გამყიდველებს სჯერათ, რომ ნებისმიერი ვალი უნდა უყოს ანაზღაურებული“ და „მხოლოდ ძუნწი ადამიანი იხედება თავის ჯიბეში იქამდე, სანამ რამეს ყიდვას დააპირებს“.

მორალისტები და პრაგმატიკოსები თვლიან, რომ ფუფუნებაზე ხარჯები ხელს უშლის დაგროვებული კაპიტალის ფორმირებას. ცხოვრების გავსება ფუფუნების ობიექტებით, ასევე უარყოფითად განიხილება ეკლესიის თვალსაზრისით, რადგან ჩრდილოეთ ევროპის ქვეყნების ეკლესიები რეფორმაციიდან მოყოლებული სახელმწიფოს ეკუთვნის, შესაბამისად ადრე ფუფუნება არ დაიშვებოდა, ხოლო შემდგომ მას გადასახადი დაეკისრა.

რაც უფრო სამხრეთით ჩამოდიხართ, მით უფრო ნაკლებ კონტროლს აწყდებით ხარჯვაზე. (ეს ჩანს თუნდაც დღევანდელი იტალიის, საბერძნეთის და საფრანგეთის ფინანსური მდგომარეობით). მონტესკიემ მაგალითად ფილოსოფიურად ახსნა ეს საკითხი. ის წერდა: „თუ მდიდრები არ დახარჯავენ თავიანთ სიმდიდრეს, ღატაკები უპუროდ დარჩებიან“.

ჩვენ ასევე კარგად გვახსოვს, რა ბედი ეწია მარია-ანტუანეტას, რომელმაც ხორბლის ფასის ლიბერალიზაციის შემდეგ, ურჩია მოსახლეობას ნამცხვრებზე გადასულიყვნენ.

ისტორიულად ფუფუნებაზე გადასახადი წარმოადგენს შუალედურ რგოლს, რომელსაც შეუძლია მიიყვანოს სისტემა თანამედროვე, განვითარებულ პროგრესულ გადასახადებამდე, რომელიც მიღებულია სხვადასხვა ქვეყნებში გარკვეული ფორმით. ბრიტანეთი მივიდა აქამდე XVIII საუკუნეში, როდესაც რობერტ უოლპოლის კორუფციული სისტემის შემდეგ, მმართველობაში მოვიდა უილიამ პიტი, რომელიც თვლიდა, რომ ზედა კლასებს მეტი უნდა გადაეხადათ – პიტმა დააწესა გადასახადი ძლიერ ცხენებზე (დღევანდელ ანალოგი –  Ferrari, Lamborghini ან Bugatti), ძაღლებზე, იარაღზე, გერბზე, საათებზე, ოქროს და ვერცხლის ჭურჭელზე, ხელთათმნებზე და პარიკის პუდრაზე, რომელსაც იყენებდნენ არისტოკრატები. რეალურად ასეთი გადასახადებით პიტი ამზადებდა საზოგადოებას, ახალ პროგრესულ საშემოსავლო გადასახადზე გადასვლისთვის.

nalog-discovery-sport.jpg

საქართველოს საგადასახადო სისტემაში სუფევს უკიდურესი ლიბერტარიანელების მიდგომა, რომელიც მთელ ბოროტებას აბრალებს სახელმწიფოს ჩარევას ეკონომიკაში (თუმცა პარადოქსულად არ ეწინააღმდეგებიან თავიანთი იდეების გატარებას სახელმწიფოს უხეში ჩარევის მეთოდით.) ითვლება, რომ ელიტა მაინც არ გადაიხდის ამ დამატებით გადასახადს ფუფუნების საგნებზე,  თუმცა ძალიან ცოტა თუ აკეთებს აქცენტს იმაზე, რომ სწორი იმპლიმენტაციის შემთხვევაში ამ გადასახადის გადახდა ყველას მოუწევს, ვინც ფუფუნების საგნების შეძენას მოისურვებს. აქ მნიშვნილოვან როლს თამაშობს ასევე მედია, რომლიც ჩვენთან კონტროლდება ნეოლიბერალური ელიტების მიერ და ცდილობს დამალოს ყველა არგუმენტი ამ გადასახადის, ან პროგრესული დაბეგვრის სასარგებლოდ.

მაგალითად ის, რომ ამ გადასახადმა შეიძლება საგადასახადო სისტემის სასარგებლო კორექტირებას შეუწყოს ხელი იმ ქვეყნებში, სადაც არსებული საგადასახადო სისტემა მთლიანად აწვება საშუალო და დაბალ ფენას. ბრიტანეთში, მაგალითად, სადაც ყველაზე ადრე დაიწყეს ამ თემაზე საუბრები, კანონის ადმინისტრაცია ევალება არა ცენტრს, არამედ ადგილობრივ მუნიციპალიტეტებს, რაც აადვილებს გადასახადების შეგროვებას.

მაგრამ მმართველი ეკონომიკური ელიტები დაინტერესებულინი არიან სოციალური და ეკონონიიკური უთანასწორობის ზრდაში, და არა შემცირებაში.

ფუფუნების გადასახადის ისტორიის არსებობას თუ გადავხედავთ მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, მაშინ შევამჩნევთ რომ ნებისმიერი განვითარებული დასავლური ქვეყანა გარკვეული პერიოდის განმავლობაში აწესებდა გადასახადებს მდიდრული ნივთების შეძენისთვის სხვადასხვა წარმატებით.

ასე მაგალითად აშშ-ში ეს გადასახადი 1991 წელს შემოიღეს, ჯორჯ ბუშიც პრეზიდენტობისას და არც თუ ისე დიდხანს გასტანა. 2 წლის შემდეგ გააუქმეს, ხოლო გადასახადი მდიდრული ავტომობილებზე 2005 წლამდე შეინარჩუნეს.

ცივილიზებულ ევროპაში ეს საკითხი ბევრად მარტივად დგას. ავსტრიაში და შვეიცარიაში ვილების მფლობელები 500-600 მფართით სახელმწიფო ბიუჯეტში 10-15 ათას ევროს იხდიან. ბრიტანელებს მოგების 40%-ის გადახდა უწევთ, თუ სახლი მათ საცხოვრებელ ადგილს არ წარმოადგენს და ისინი მას აქირავებენ. 

ფუფუნების გადასახადი არსებობს ასევე მექსიკაში, ჩილეში, ავსტრალიაში, ალჟირში, უნგრეთში და ბევრ სხვა ქვეყანაში. რატომ არ შეიძლება მსგავსი გადასახადის შემოღება საქართველოში? ამ გადასახადის შემოღებას პოლიტიკური ნება ჭირდება, რაც განპრიობებული იქნება ქვეყანაში კატასტროფული სოციალურ-ეკონომიკური უთანასწორობის შემცირების მოტივით, ასევე იმ გარემოებით რომ საგადასახადო ტვირთი ძირითად საშუალო და ღარიბ ფენას არ დააწვეს და ფინანსური ელიტები დაიბეგრონ საკუთარი ქონების პროპორციულად.