მარქსის 10 რეკომენდაცია საზოგადოების ექსპლუატაციის დასასრულებლად

ყველაზე დროის ერთ-ერთი გამორჩეული ეკონომისტი, ყველაზე გაყიდვადი პოლიტეკონომიური ნაშრომის ”კაპიტალის” ავტორი კარლ მარქსი დღეს უფრო და უფრო აქტუალური ხდება. მარქსის ნაშრომებს უბრუნდებიან გლობალური ეკონომიკური კრიზისების შემდეგ, როდესაც მისი ვარაუდები მართლდება. 2008 წლის მსოფლიო ეკონომიკური კრიზისი შემდეგ მარქსის კაპიტალის ხელახალი გამოცემა რეკორდული ტირაჟებით დაიწყეს. 

_101141826_gettyimages-119932561.jpg

ფრიდრიხ ენგელსთან თაანავტორობით დაწერილ ”კომუნისტური პარტიის მანიფესტში” მარქსი 10 რეკომენდაციას იძლევა თუ როგორც უნდა მოისპოს ბურჟუაზიული საზოგადოება კლასობრივი დაპირისპირებითურთ და მის მაგივრად როგორ შეიძლება ჩამოყალიბდეს თავისუფალი საზოგადოება, სადაც თვითოეულის თავისუფალი განვითარება ყველას თავისუფალი განვითარების პირობაა. 

გთავაზობთ ნაწყვეტს «კომუნისტური პარტიის მანიფესტიდან», სადაც საუბარი იმ ღონისძიებებზე, რაც ხელს შეუწყობს საზოგადოების ექსპლუატაციის დასრულებას და თავისუფალი საზოგადოების ფორმირებას.

« პროლეტარიატი თავის პოლიტიკურ ბატონობას იმისათვის გამოიყენებს, რომ თანდათან გამოჰგლიჯოს ბურჟუაზიას მთელი კაპიტალი, მოახდინოს წარმოების ყველა იარაღის ცენტრალიზაცია სახელმწიფოს, ე.ი. გაბატონებულ კლასად ორგანიზებული პროლეტარიატის ხელში და რაც შეიძლება სწრაფად გაამრავლოს საწარმოო ძალთა ჯამი.

პირველად, რა თქმა უნდა, ეს შეიძლება მოხდეს მხოლოდ დესპოტური ჩარევით საკუთრების უფლებასა და ბურჟუაზიულ წარმოებით ურთიერთობებში, მაშასადამე ისეთი ღონისძიებებით, რომელნიც ეკონომიკური თვალსაზრისით არასაკმარისად და გამოუსადეგრად გვეჩვენებია, მაგრამ მოძრაობის მსვლელობაში თავიანთ თავს გასცილდებიან და აუცლებელნი არიან როგორც საშუალება წარმოების მთელ წესში გადატრიალების მოსახდენად.

რა თქმა უნდა, ეს ღონისძიებები სხვადასხვა ქვეყნის მიხედვით სხვადასხვანაირი იქნება.

მაგრამ ყველაზე მოწინავე ქვეყნებში შესაძლოა თითქმის ყველგან გამოყენებულ იქნას შემდეგი ღონისძიებები:

  1. მიწის საკუთრების ექსპროპრიაცია და მიწის რენტის გამოყენება სახელმწიფო ხარჯების დასაფარავად.

  2. მაღალი პროგრესული გადასახადი.

  3. მემკვიდრეობის უფლების გაუქმება.

  4. ყველა ემიგრანტისა და მეამბოხის საკუთრების კონფისკაცია.

  5. კრედიტის ცენტრალიზაცია სახელმწიფოს ხელში სახელმწიფო კაპიტალითა და განსაკუთრებული მონოპოლიით აღჭურვილი ნაციონალური ბანკის მეშვეობით.

  6. მთელი ტრანსპორტის ცენტრალიზაცია სახელმწიფოს ხელში.

  7. სახელმწიფო ფაბრიკების, საწარმოო იარაღთა გამრავლება, ყამირების გატეხა და მიწების გაუმჯობესება საერთო გეგმის თანახმად.

  8. ერთნაირად სავალდებულო შრომა ყველასთვის, სამრეწველო არმიების დაწესება, განსაკუთრებით მიწათმოქმედებისთვის.

  9. მიწათმოქმედების შეერთება მრეწველობასთან, ხელისშეწყობა ქალაქისა და სოფლის დაპირისპირების თანდათანი მოსპობისთვის.

  10. ყველა ბავშვის საზოგადოებრივი და უსასყიდლო აღზრდა. ბავშვთა საფაბრიკო შრომის ახლანდელი ფორმის მოსპობა. აღზრდის შეერთება მატერიალურ წარმოებასთნა.

communist-manifesto.jpg

პოლიტიკური ძალაუფლება, ამ სიტყვის ნამდვილი მნიშვნელობით, არის ერთი კლასის ოგრანიზებული ძალადობა მეორე კლასის დასათრგუნავად. თუ პროლეტარიატი ბურჟუაზიის წინააღმდეგ ბრძოლაში აუცლებლად ერთანდება კლასად, რევოლუციის გზით თავს თავს გაბატონებულ კლასად აქცევს და როგორც გაბატონებული კლასი ძალდატანებით სპობს ძველ წარმოებით ურთიერთობებს, – ცხადია, ამ წარმოებით ურთიერთობებთან ერთად იგი სპობს კლასობრივი დაპირისპირების საარსებო პირობებს, აგრეთვე კლასებს საერთოდ და ამით თავის, როგორც კლასის, საკუთარ ბატონობასაც. »

ტომას პიკეტი – ეკონომიკური უთანასწორობა ~ XXI საუკუნის უმთავრესი პრობლემა

რაც უფრო მეტი დროს გადის, კაპიტალიზმის კრიტიკა სულ უფრო აქტუალური და ყოვლისმომცველი ხდება. ბოლო ათწლეულის განმავლობაში კი ამ თემაზე ერთ-ერთი ყველაზე გახმაურებული წიგნი ფრანგმა ეკონომისტმა, ტომას პიკეტიმ გამოაქვეყნა –  «კაპიტალი XXI საუკუნეში». 2013 წელს გამოშვებული წიგნი ერთგავრ ბესთსელერად იქცა და რეკორდულად ბევრი გაიყიდა მთელი მსოფლიო მასშტაბით. თვითონ პიკეტის მედიამ უამრავი მეტსახელი მოუფიქრა, “ახალი მარქსი”, “ეკონომიკის როკ-ვარსკვლავი” და ა.შ. თავისი მოკრძალებული ასაკის მიუხედავად ტომას პიკეტი სხვადასხვა პრესტიჟული (ლონდონის და პარიზის ეკონომიკური სკოლები) სასწავლებლების პროფესორია.

2110293792.jpg

პიკეტიმ თავის მონუმენტურ ნაშრომში, რომელსაც რამდენიმე წელი წერდა აშშ-ის და ევროპული ქვეყნების მაკროეკონომიკური მაჩვენებლები გააანალიზა ბოლო საუკუნე-ნახევრის განმავლობაში და იმ დასკვნამდე მივიდა, რომ კაპიტალიზმი და სოციალური უთანასწორობა მდიდარი უმცირესობის წისქვილზე ასხამს წყალს. აღნიშნულმა წიგნმა პიკეტი პოპ-ვარსკვლავად აქცია და ის მუდმივად რომელიმე ტელეგადაცემის სტუმარია ან რომელიმე ქვეყანაშია მიწვეული ტურნეზე. ჩვენ ფრანგი ეკონომისტის შეხედულებების რეზუმირება მოვახდინეთ კაპიტალიზმზე, უთანასწორობაზე და გთავაზობთ აღნიშნულ პუბლიკაციას.

220px-Capital_in_the_Twenty-First_Century_(front_cover)უთანასწრობის მუდმივი ზრდა ისტორიულად განპირობებული იყო ევროპული და ამერიკული ეკონომიკური სისტემებიდან გამომდინარე, მაგრამ მსოფლიო ომების და დიდი დეპრესიის გამო ეს პროცესი საწინააღმდეგო მიმართულებით წივიდა. უთანასწორების შემცირების ბუნებრივი ტენდენციები იმ დროს არ არსებობდა, ამიტომაც საზოგადოებრივი კეთლიდღეობის ზრდა 1950-1980 წლებში განსაკუთრებული და ერთჯერადი მოვლენა იყო. ზრდის მაღალი ტემპები დაკავშირებული იყო ომისშემდგომი ეკონომიკის აღდგენასთან და შობადობის ბუმთან. სავარაუდოდ, მსგავსი რამ აღარ განმეორდება: ყველაფერი იმაზე მიუთითებს, რომ უკანასკნელ ათწლეულში უთანასწორობა მხოლოდ გაიზრდება.

ყოველწლიურად მდიდრები უფრო მდიდრდებიან

”დაბალი შემოსავლების მქონე მოსახლეობას შეიძლება ისეთი შთაბეჭდილება დარჩეს, რომ ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში მათი ცხოვრებაც საგრძნობლად  გაუმჯობესდა ქვეყნის ეკონომიკური კეთილდღეობის მაღალი ზრდის გამო, მაგრამ ეკონომიკური ზრდის შედეგად ყველაზე მეტად ხეირობენ ყველაზე მდიდარი მოსახლეობის 1%” – აღნიშნავს პიკეტი.

თუ გადავხედავთ აშშ-ის ეკონიმიკის საერთო ზრდას მსოფლიო კრიზისამდე 30 წლის განმავლობაში, 1977-2007 წლების პერიოდში, მაშინ შევამჩნევთ, რომ ყველაზე მდიდარი მოსახლეობის 1%-ზე მოდიოდა მთლიანი ეროვნული შემოსავლის ნამატის 60%. შედეგად, დარჩენილი უმცირესობისთვის ზრდის ტემპი ყოველწლიურად 0.5%-ზე ნაკლებს შეადგენდა. 

დაბალი გადასახადების დრო მდიდრები უფრო გავლენიანები ხდებიან

ერთი შეხედვით გვეჩვენება რომ დაბალი გადასახადები მოსახლეობას ცხოვრებას შეუმსუბუქებს, აღნიშნავს პიკეტი. ამის შედეგად მოგებულები კი მსხვილი კაპიტალის მფლობელები რჩებიან, რომლებიც თავისუფალ რესურსებს იღებენ, რათა გავლენა იქონიონ სახელმწიფო პოლიტიკაზე.

«ბევრ ქვეყანაში საგადასახადო განაკვეთის ზედა ზღვარის შემცირების შედეგად შემოსავლების ბუმი დაფიქსირდა, რის შედეგადაც ბენიფიციარების პოლიტიკური ძალაუფლება საგრძნობლად გაიზარდა. ბენიფიციარები მდიდრები აღმოჩნდნენ, რომლებიც  გადასახადის ზედა ზღვარის მაქსიმალურად შემცირებით იყვნენ დაინტერესებულები. ამიტომაც მათ ღიად დაიწყეს პოლიტიკური პარტიების დაფინანსება საკუთარი ინტერესების ლობირებისთვის.»

inequality.jpg

უთანასწორობამ რეკორდულ მასშტაბებს მიაღწია

ფრანგი მეცნიერი გამოყოფს უთანასწორობის 2 ძირითად ფორმას – საშემოსავლო და ქონებრივ უთანასწორობას, რაც მისი აზრით ერთი და იგივე არაა. უფრო მეტიც, პიკეტი გარკვეული დოზით უთანასწორობას მისაღებად მიიჩნევს, უბრალოდ ჩვენ დროს ის მეტისმეტად მაღალია და სწორედ ამაშია მთავარი პრობლემა.

«არასწორი იქნება უთანასწორობა მთლიანად უარყოფით მოვლენად მივიჩნიოთ, იმიტომ რომ თეორიაში ის ასეთი სულაც არ არის. უთანასწორობის გარეშე მაგალითად შეუძლებელია ეკონომიკური ზრდა და ინოვაცია. პრობლემა უთანასწორობის მასშტაბებში მდგომარეობს: ყველაზე შეძლებული ადამიანების კაპიტალი სამჯერ უფრო სწრაფად იზრდება, ვიდრე დანარჩენი მოსახლეობის შემოსავლები. ასეთი უთანასწორობა საფრთხეს უქმნის სოციალურ მობილურობას და დემოკრატიის მომავალს»

ევროკავშირი არაეფექტურია

ევროკავშირი უმსხვილესი საერთაშორისო პოლიტიკური და ეკონომიკური კავშირია, მაგრამ ამის მიუხედავად პიკეტი მის დღევანდელ მოწყობას ეფექტურად არ მიიჩნევს, არც პოლიტიკური და არც ეკონომიკური კუთხით. 

«ევროკავშირი უნდა გახდეს უფრო დემოკრატიული გაერთიანება. ევროკავშირს ესაჭიროება უფლებამოსილებებით დატვირთული ძლიერი პარლამენტი, რომელიც პასუხისმეგბლობას აიღებს საკუთარ გადაწყვეტილებებზე. იმის გამო, რომ ჩვენ დღესდღეობით არასრულფასოვნად ინტეგრირებულები ვართ, უარს ვამბობთ ერთმანეთთან თანამშრომლობაზე პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და ფინანსურ საკითხებში – წაგებულია ყველა. ევროკავშირის ქვეყნების საერთო პოლიტიკური ინსტიტუტები არალეგიტიმურია და შესაბამისად არაეფექტური. მაგალითად როგორ შეიძლება მინისტრთა საბჭოში 80 მილიონიანი გერმანიის ინტერესები ერთმა ადამიანმა წარმოადგინოს?»

კაპიტალიზმის კრიტიკოსები კომუნიზმის კრახის იგნორირებას ახდენენ

პიკეტის მთავარი წიგნის პოპულარობის ზენიტში მის მიმართ დაიწყო კომუნიზმში და მარქსიზმის რევიზიონიზმში დადანაშაულება. ფრანგ მეცნიერს არაერთხელ უთქვამს, რომ არც კი წაუკითხავს მარქსის მთავარი ნაშრომი  «კაპიტალი», რადგანაც მას აქტუალურად არ მიიჩნევს. 

 «მე მაინტერესებს კაპიტალიზმის კრიტიკა, იმიტომ რომ იმ თაობას მივეკუთვნები, რომელიც კომუნისტური რეჟიმების დაცემას მოესწრო. მათ მიმართ მე ნოსტალგია არ მაქვს.»

ეკონომისტები მათემატიკით გაერთნენ და პრაქტიკულ პრობლემებს დაშორდნენ

ტომას პიკეტი სკეპტიკურადაა განწყობილი ეკონომიკაში რთული მათემატიკური თეორიების დანერგვის გამო – ის მიიჩნევს რომ ეკონომიკა პირველ რიგში ესაა მეცნიერება საზოგადოებაზე და არა ციფრებზე. 

 «როგორც წესი, ეკონომისტები დარწმუნებულები არიან რომ ისინი სხვებზე ჭკვიანები არიან, განსაკუთრებით კი ისტორიკოსებზე – მაგრამ ეს უკვე მეტისმეტია, მთელი მსოფლიო ბოლო რამდენიმე წლის მანძილზე წინ არ წასულა ეკონომიკური პროცესების კვლევაში. მე რომ აშშ-ში დავრჩენილიყავი და იქ გამეგრძელებინა ეკონომიკის კვლევა, მაშინ ნაკლებად სავარაუდოა რომ ეკონომიკის ისტორიული კვლევა დამეწყო, იმიტომ რომ მხოლოდ ეკონომიკური თეორიის სიბრტყეში აღვმოჩნდებოდი. რა თქმა უნდა მათემატიკა სასარგებლოა ეკონომიმიკისთვის, მაგრამ მხოლოდ ფაქტების და თეორიის სწორი თანაფარდობის პირობებში. დღესდღეობით ეკონომისტები საწინააღმდეგოთი არიან დაკავებულები, იგონებენ რთულ მათემატიკურ მოდელებს მინიმალური ემპირიული კომპონენტებით»

photo-3 (2)_0.jpg

პროგრესულ გადასახადს შეუძლია უთანასწორობის ნეგატიური ეფექტის შემცირება

პროგრესული გადასახადის პირობებში მაღალი შემოსავლები სახელმწიფოს მიერ უფრო მაღალი საპროცენტო განაკვეთით იბეგრება. «კაპიტალი XXI საუკუნეში»-ს ავტორი მიიჩნევს, რომ დაბეგვრის მსგავსი მეთოდი ეფექტურია ქონებრივ უთანასწორობასთან ბრძოლის დროს. 

 «ჩემი აზრით, მდიდრებსა და ღარიბებს შორის უმცირესობის შესამცირებლად ან არაბუნებრივად მაღალი სახელმწიფო ვალის შესამცირებლად საჭიროა პროგრესული გადასახადი კაპიტალზე. ის ბევრად უფრო ეფექტური ინსტრუმენტია, ვიდრე ინფლაცია. პროგრესული გადასასახადი ალბათ ყველაზე ადეკვატური პასუხია იმ სუტაციაში, როდესაც ინვესტიციებიდან შემოსავალი აჭარბებს ეკონომიკურ ზრდას. პროგრესული გადასახადი საშუალებას მოგვცემს თავიდან ავიცილოთ უსამართლობის უსასრულო სპირალი და მცირე ბიზნესისთვის ერთგვარი სტიმული გახდება»

პროგრესული გადასახადები – სამართლიანობისთვის, განვითარებისთვის და სტაბილურობისთვის

მეტი მათგან ვისაც მეტი შესაძლებლობა აქვს შემოსავლის მისაღებად

თავისუფალი კონკურენციის პირობებში ხდება კაპიტალის გადინება ღარიბებისგან მდიდრების ხელში, ხოლო მდიდრებისაგან კიდევ უფრო მდიდრების ხელებში. ხდება სოციალური უთანასწორობის ზრდა და ეს არის არა მხოლოდ შემოსავლებში სხვაობა, არამედ ეს არის ნამდვილი სოციალური უთანასწორობა, ეკონომიკური უფსკრული. ისეთი უფსკრული, რომლის პიროებში ხალხს ხშირად არ გააჩნია ფული, რათა მინიმალური საარსებო მოთხოვნები დაიკმაყოფილოს. ქვეყანაში სწრაფად მცირდება საბაზრო მოთხოვნა, იზრდება უმუშევართა რაოდენობა,  მცირდება წარმეობის მასშტაბი და შედეგად ეკონომიკა ხდება არაეფექტური.

main-qimg-bb5b5537ab16a61ebb02c01bb71edca8-c

უმეტესწილად ზუსტად ასეთმა მდგომარეობამ გამოიწვია რუსეთის რევოლუცია 1917 წელს, დიდი დეპრესია აშშ-ში და ტოტალიტარულ-ავტორიტარული სისტემების ჩამოყალიბება II მსოფლიო ომამდე. ამიტომ, რათა ხელისუფლებამ სამომავლოდ აიცილოს მსგავსი სოციალური კრიზისები, საბაზრო ეკონომიკის მქონეს ქვეყნებმა გადაწყვიტეს მდიდრების გარკვეული კაპიტალი მოახმარონ ღარიბებს. ამიტომაც საგადასახადო სისტემაში დაიწყეს პროგრესული დაბეგვრის მეთოდის გამოყენება,  რომელიც ითვალისწინებს იმას, რომ მათ, ვისაც გააჩნია უფრო მაღალი შემოსავლების მაჩვენებელი და უფრო მეტი შესაძლებლობა ამ შემოსავლების მისაღებად ვიდრე სხვებს, უნდა იკისრონ უფრო მაღალი საგადასახადო ტვირთი სახელმწიფოს ბოუჯეტის წილში. პროგრესული გადასახადი არა მხოლოდ სამართლიანია თავის არსით, არამედ ასევე საზოგადოების სტაბილური და თანასწორი განვითარების გარანტიას წარმოადგენს.

პროგრესული გადასახადი წესდება საშემოსავლო გადასახადზე, რაც უფრო მაღალია შემოსავალი, მით უფრო მაღალია საპროცენტო განაკვეთი.

შეძლებულ მოქალაქეთა ფენა მოხმარებისთვის ხარჯავს თავისი შემოსავლის მხოლოდ მცირე ნაწილს და მხოლოდ ამ ნაწილიდან იხდის შესაბამის დამატებითი ღირებულების და აქციზის თუ სხვა გადასახადებს. ხოლო უმეტესი მოსახლეობა მოხმარებაზე ხარჯავს შემოსავლების მთლიან რაოდენობას, ისინი სახელმწიფო ბიუჯეტს ავსებენ და იხდიან გადასახადებს მთელი თავისი შემოსავლებიდან.  ამიტომაც საშემოსავლო გადასახადების პროგრესულობა არის ის არა მარტო სამართლიანი, არამედ სახელმწიფოს და საზოგადოების სტაბილურობის საფუძველი.

მაგრამ პროგრესული გადასახადი არ არის მხოლოდ „გადასახადი სიმდიდრეზე“. როგორც უკვე აღინიშნა ასეთი სახის გადასახადი უწესდება მხოლოდ მათ, ვისაც უფრო მეტი შესაძლებლობა აქვთ მაღალი შემოსავლის მისაღებად. საწარმოს მეპატრონეს გაცილებით უფრო დიდი შემოასვლის მიღების შესაძლებლობა გააჩნია, ვიდრე იმავე საწარმოს მუშებს. მეწარმეებს გააჩნიათ ვარირების უფრო ფართო შესაძლებლობათა სპექტრი, ისინი ხშირ შემთხვევაში იყენებენ სახელმწიფოს მიერ გათვალისწინებულ სუბსიდიებს, ხანდახან დღგ-განაც თავისუფლდებიან, აქტივების სწორ გადანაწილებას ახორციელებენ და კანონის დაურღვევლად გადასახადისგან იცილებენ თავს.

როგორი უნდა იყოს პროგრესული გადასახადი?

მთლიანობაში პროგრესული გადასახადი გვეხმარება საგადასახადო პოლიტიკის სამი მიზნის შესრულებაში: სოციალურ ჯგუფებს შორის საშემოსავლო უთანასწორობის დაბალანსებაში, საბიუჯეტო შემოსავლების ზრდაში და სამეწარმეო საქმიანობის წახალისებაში.

მაგრამ რასაკვირველია პროგრესული საგადასახადო სისტემის უპირველეს ამოცანას წარმოადგენს პირველი საკითხის გადაჭრა. საშემოსავლო დისბალანსი აღმოფხვრილი უნდა იყოს საგადასახადო სისტემის შეუცვლელად.

იმისთვის რომ ეს წარმატებით განხორციელდეს ჩვენ სწორად უნდა განვსაზღვროთ თუ რა სახის შემოსავლებიa წარმოდგენილი უფრო ხშირად დანარჩენებთან შედარებით. საქართველოს 2016 წლის ბიუჯეტიში საგადასახადო შემოსავლების  დიდი ნაწილი ორ გადასახადზე მოდის: დღგ-ზე და საშემოსავლოს გადასახადზე. (41.1% და 24.89% შესაბამისად)

საგადასახადო შემოსულობები სტრუქტურა 2016 წელს

ანუ სხვანაირად რომ ავხსნათ საგადასახადო ტვირთის უდიდესი ნაწილი მოდის ჩვეულებრივ მოქალაქეებზე, რადგანაც სწორედ ისინი არიან დღგ-ს და საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელები, ხოლო საბანკო ბიზნესზე და მსხვილ ბიზნესზე მოდის საგადასახადო შემოსულობების მხოლოდ 13.2%. 

პროგრესული საგადასახადო სისტემა შეიძლება დაყოფილ იქნეს რამდენიმე ინტერვალად და ყოველივეს თავისი ინდივიდუალური საპროცენტო იდექსი მიენიჭოს.

საშემოსავლო გადასახადის ინტერვალების აღწერა

დღესდღეობით საქართველოში საშემოსავლო გადასახადზე მოქმედებს ერთიანი განაკვეთი ყველასთვის, შემოსავლის სიდიდის მიუხედავად. მნიშვნელობა არ აქვს ადამიანს ხელსფასი 400 ლარი აქვს, თუ 30 000, ყველა 20%-ით იბეგრება.

ამის მაგივრად შეიძლება შემოვიღოთ პროცენტული შკალა და საპროცენტო განაკვეთები შემოსავლების მიხედვით გადავანაწილოთ, მაგალითად:

  • 0% – 600 ლარამდე
  • 10% – 600-დან – 1000 ლარს შორის
  • 20% – 1000– 1800 ლარს შორის
  • 35 % – 1800-3000 ლარს შორის
  • 45% –  3000 ლარს ზევით

images

 

პროგრესული საგადასახადო სისტემის 6 მნიშვნელოვანი დადებითი თვისება:

  1. იქმნება ბიუჯეტის დამატებითი შემოსავლების წყაროები მაღალი შემოსავლის მქონე ფიზიკური პირების ხარჯზე, რაც არ არის გათვალისწინებული ჩვეულებრივ სისტემაში და გადასახადი მთლიანად საშუალო და დაბალ ფენას აწვება.

  2. რადგან დიდ შემოსავალებზე მატულობს საგადასახადო ტვირთი, ის ავტომატურად უმცირდება დაბალი და საშუალო შემოსავლების მქონე პირებს, რაც ზრდის მათ კონკურენტუნარიანობას.

  3. რადგან დაბალი და საშუალოს შემოსავლის დაქირავებულ თანამშრომლებს მეტი თანხები რჩება,  შესაბამისად იზრდება სამომხმარებლო მოთხოვნა, რაც სამეწარმეო სექტორის განვითარებისთვის დამატებით იმპულსებს იძლევა.

  4. საგრძლობლად იზრდება მოთხოვნა ადგილობრივ პროდუქტებზე, რაც ადგილობრივი მეწარმეების განვითარებისთვის საკმაოდ მნიშვნელოვანია.

  5. გადასახადების განაკვეთის შემცირება მცირე და საშუალო შემოსავლის პირებისთვის, მათთვის ხელფასის მომატების ტოლფასი იქნება. ანუ სახელმწიფოს ამით ბიზნესის განვითარებასაც შეუწყობს ხელს.

  6. ასეთი გადასახადი ხელს შეუწყობს საშუალო კლასის გაძლიერებას და მის შემდგომ ჩამოყალიბებას.

გადასახადების სინერგია

ფიზიკურ პირებზე გადასახადის ცვლილება ბუნებრივად გამოიწვევს სამეწარმეო საშემოსავლო გადასახადების ცვლილებას, რადგან ეს ორი ერთიანი საგადასახადო სისტემის ორი ნაწილია.

ეს ქმნის ეკონომიკის საგადასახადო სისტემის გაჯანსაღების სტიმულს, რათა მიიღწეულ იქნეს სასურველი ფისკალური ეფექტი, მოხდეს მეწარმეების და ინვესტორების მოტივაცია, რათა მათ საკუთარი ბიზნესის გაფართოვება მოახდინონ.

საქართველოში დღესდღეობით მოგების გადასახადი იბეგრება 15 %-ით. ამიერკავკასიაში საქართველოში ყველაზე დაბალი მოგების გადასახადი მოქმედებს, თუმცა როგორც გამოცდილება გვიჩვნებეს ეს ვერ უზრუნველყოფს იმას რომ ეკონომიკა სასურველი ტემპით გაიზარდოს. უფრო მეტიც საქართველოს მთავრობა, 2017 წლის 1 იავრიდან  “ესტონურ მოდელზე” გადავიდა, რაც იმას გულისხმობს რომ კომპანია/საწარმო მოგების გადასახადით მხოლოდ მოგების განაწილების შემთხვევაში დაიბეგრება, ხოლო თუ მის სრულ რეინვესტირებას მოახდენს, აღნიშნული გადასახადისგან გათავისუფლდება.

რა თქმა უნდა ისევე როგორც საშემოსავლო გადასახადის შემთხვევაშიც, არც მოგების გადასახადის საპროცენტო განაკვეთი უნდა იყოს ერთი და იგივე მცირე და მსხვილი ბიზნესისთვის. 15% როგორც ასეთი მოგების გადასახადისთვის საკმაოდ დაბალი განაკვეთია, რაზეც მეტყველებს ის ფაქტი, რომ მაგალითად 2016 წლის მონაცემებით მთლიან საგადასახადო შემოსავლებში მოგების გადასახადს 13%-იანი წილი უჭირავს. უნდა ვივარაუდოთ რომ სამომავლოდ მოგების გადასახადის წილი უფრო შემცირდება მთლიან შემოსავლებში.

პროგრესული საშემოსავლო საგადასახადო სისტემის მაქსიმალური ეფექტი მხოლოდ მაშინ იქნება საგრძნობი თუ მოხდება მისი სინერგია პროგრესულ მოგების გადასახადთან. არასამართლიანია როდესაც მცირე ბიზნესი და მრავალი სხვადასხვა პროფილის მქონე მსხვილი ბიზნესი ერთი და იგივე საპროცენტო განაკვეთით იბეგრებიან. მაგალითად საბანკო სექტორს საკამოდ მცირე თანხა შეაქვს სახელმწიფო ბიუჯეტში, იმასთან შედარებით თუ რა რეკორდულ მოგებებზე გადიან. ამიტომაც სახელმწიფოს პირველი ამოცანა მცირე ბიზნესის წახალისება უნდა იყოს და არა მსხვილი ბიზნესის.

წინააღმდეგობა პროგრესული საგადასახადო სისტემის შემოღებასთან დაკავშირებით

მითი – გადასახადების გაზრდა ეკონომიკურ ზრდას აფერხებს

მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ მდიდარი კაპიტალისტური ქვეყნების უმრავლესობაში პროგრესული საგადასახადო სისტემის აქტიური დანერგვა შეიმჩნეოდა. (საკმაოდ მაღალი საპროცენტო განაკვეთებით)
ამის მიუხედავად (ან შეიძლება ზუსტად აქედან გამომდინარე) 1950-1973 წლებში ამ ქვეყნების ისტორიაში ყველაზე მაღალი ეკონომიკური ზრდა დაფიქსირდა, ხოლო ამ პერიოდს სხვნაირად ”კაპიტალიზმის ოქროს საუკუნე” დაარქვეს.
ამ დრომდე შემოსავალი ერთ სულ მოსახლეზე გაანგარიშებით მდიდარ კაპიტალისტურ ქვეყნებში 1-1.5%-ით იზრდებოდა წლიურად, პროგრესული საგადასახო სისტემის აქტიური გამოყენების პერიოდში კი ერთ სულ მოსახლეზე აშშ-ში და დიდ ბრიტანეთში 2-3%-იანი წლიური ზრდა დაფიქსირდა, დასავლეთ ევროპაში 4-5%-იანი, იაპონიაში კი 8%-იანი.


P.S ასე რომ ნუ დაუჯერებთ იმ ზღაპრებს ვითომდა პროგრესული საგადასახო სისტემის შემოღება ხელს უშლის ქვეყნის ეკონომიკურ ზრდას, პირიქით

00001.jpg

მსოფლიო პრაქტიკა

ბევრი ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების მაგალითი გვიჩვენებს, რომ პროგრესული საგადასახადო სისტემა აუციელებელია სოციალური სამართლიანობის და ეკონომიკური კეთილდღეობის სახელმწიფოს ფორმირებისთვის.
მაგალითად გერმანიაში ყველა ის პირი, ვისი წლიური შემოსავალიც წელიწადში €8130-ზე ნაკლებია, საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება.
პროგრესული საგადასახოდო სისტემები მოქმედებს სკანდინავიაში, საფრანგეთში, ჩინეთში და კიდევ ბევრ ქვეყანაში.

16864659_1296369453742179_2763963251077385152_n.jpg

დასკვნა

ნეიტრალური ფისკალური პოლიტიკის პირობებში, რასაკვირველია არ არის იმის საშულება, რათა მთლიანად  ვისარგებლოთ პროგრესული საგადასახადო სისტემის ფართო დადებითი თვისებებით, მაღალი ეკონომიკური ეფექტის უზრუნველსაყოფად.

ხელისუფლებების პრობლემა მდგომარეობს იმაში, რომ ისინი ყველა არსებულ გადასახადს ცალ-ცალკე განიხილავენ და არა როგორც ერთიან სისტემას. ამიტომაც დღეს უკვე ძალიან ძნელია საგადასახადო ტვირთის გადანაწილება შრომიდან დაბეგვრის სხვა ობიექტებზე.

იმისთვის რომ დაქირავებული მუშების, მეწარმეების და სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლები მაქსიმალური ეფექტურობით იქნას გამოყენებული, საჭიროა საგადასახადო სისტემის რეორგანიზაცია, როგორც ეს უკვე მოხდა განვითარებულ სახელმწიფოებში. საკმარისი არაა მხოლოდ საშემოსავლოს გადასახადის პროგრესული შკალის შემოღება, ასევე საჭიროა პროგრესული გაგადასახადის დაწესება მოგებაზე, უძრავ ქონებაზე, ფუფუნების ძვირადღირებულ ნივთებზე და ა.შ