პატრის ლუმუმბა – დასავლეთის მიერ ლიკვიდირებული კონგოს ლიდერი

პატრის ლუმუმბა აფრიკული ანტიკოლონიზატორული მოძრაობის გამორჩეული წარმომადგენილი იყო. ის კონგოს დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პოლიტიკოსი იყო. პატრის ლუმუმბა კონგოელი ხალხის ჩაგვრის და მისი ქვეყნიდან  ევროპელების მიერ რესურსების მითვისების წინააღმდეგ აქტიურად ილაშქრებდა, მაგრამ მას არ დასცალდა და სასტიკად იქნა მოკლული.

patrice-lumumba-55-years-later

კონგოს მსოფლიოში ერთ-ერთი მოწინავე ადგილი ეკავა ალმასების და ძვირფასი ლითონების მოპოვების დარგში, ამიტომაც ევროპელ კაპიტალისტებს დიდი ინტერესი გააჩნდათ ამ ქვეყნის მიმართ, სწორედ ამიტომაც პატრის ლუმუმბა ლიკვიდირებულ იქნა.

პატრის ლუმუმბა კონგოელი მემარცხენე პოლიტიკური მოღვაწე, კონგოს პირველი პრემიერ-მინისტრი, აფრიკული კონტინენტის ევროპული იმპერიალიზმისგან გათავისუფლების მოძრაობის ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი და ლიდერი გახლდათ.

ლუმუმბამ პოლიტიკური პარტია “კონგოს ნაციონალური მოძრაობა” დააარსა. მისი პოლიტიკური პროგრამა და მსოფლომხედველობა მემარცხენე სულისკვეთებით იყო გამსჭვალული; კერძოდ ის დასავლური მონოპოლიების შეზღუდვის მომხრე იყო საკუთარ ქვეყანაში და მათი დამატებითი დაბეგვრის მოსურნე. პატრის ლუმუმბა ქვეყანაში სოციალური და ეკონომიკური სამართლიანობის დამყარებას ცდილობდა.

34096006_1732919756753811_8841766786765422592_n
მაგრამ მას პრემიერ-მინისტრის რანგში 2 თვეზე მეტი ხნით არ დასცალდა მოღვაწეობა. 1960 წელს კონგოს დამოუკიდებლობის მოპოვობის შემდეგ მალევე ქვეყანაში ბელგიური ჯარები შეიჭრნენ და ქვეყანაში სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყვეს. ქვეყნის მაშინდელი პრეზიდენტი ჯოზეფ კასავუბუ დასავლეთის მიმართ საკმაოდ ლოიალურად განწყობილი პოლიტიკოსი გახლდათ. დასავლეთის მხარდაჭერით კასავუბუმ ლუმუმბა დააპატიმრა.

პატრის ლულუმბა 1961 წელს დაიღუპა ციხიდან გაქცევის შემდეგ. სხვადასხვვა ფაქტებით მტკიცდება რომ კონგოს ეროვნული გმირის მკვლელობის (ეროვნული გმირის წოდება ლულუმბას 1966 წელს მიანიჭეს) ერთ-ერთი მთავარი ინიციატორი და ავტორი დასავლური სპეცსამსახურები, კერძოდ კი ამერიკული ფედერალური სარეზრვო სააგენტო იყო (CIA).

ქვემოთ წაროდგენილ ბმულზე შეგიძლიათ იხილოთ გერმანელების და ფრანგების მიერ 2000 წ. გადაღებული დოკუმენტური ფილმი “პატრის ლულუმბას სიკვდილით დასჯა“, სადაც ნაჩვენებია თუ რატომ სურდათ დასავლურ ქვეყნებს ლუმუმბას მოშორება და ლიკვიდაცია.
http://bit.ly/2cJKlzP

დასავლეთისთვის არასასურველი პრემიერი

კონგოს ხელისუფლების რადიკალიზმი ძალიან ბევრის მიზნებს ეწინააღმდეგებოდა. ლუმუმბას ხელისუფლება ქვეყნის ბუნებრივ რესურსებზე რეალური კონტროლის მოპოვებას შეეცადა და ეკონომიკური დამოუკიდებლობის გზას დაადგა.

დაიგეგმა სახელმწიფო გეგმიური ეკონომიკის ჩამოყალიბება, მრეწველობასა და წარმოებაში სახელმწიფო სექტორის შექმნა, პირველი აუცილებლობის პროდუქტებზე ფიქსირებული ფასების დაწესება. აიკრძალა კაპიტალის გადინება საზღვარგარეთ. ლუმუმბა სახელმწიფოს და ეკლესიის გამიჯვნას უჭერდა მხარს  და სეკულალური სახელმწიფოს შექმნას ცდილობდა. საგარეო პოლიტიკის კურსი უკომპრომისო იყო, რაც მთლიანად აფრიკული კონტინენტის გათავსიუფლებას გულისხმობდა კოლონიალიზმისგან და რასიზმისგან. 

ლუმუმბას კურსს ბევრი მოწინააღმდე ჰყავდა – მის წინააღმდეგ გამოვიდა პრეზიდენტი კასავუბუ და ქვეყნის ყველაზე მდიდარ პროვინციაში კატანგაში შეაირაღებული ამბოხიც დაიწყო. ეს ბეგლიელბსაც არ გამორჩენიათ და წესრიგის აღდგენის საბაბით თავის ყოფილ კოლონიაში ჯარი შეიყვანა.  პრემიერ-მინისტრ ლუმუმბას დახმარებისთვის გაეროს მიმართა, მაგრამ ბელგიელმა სამხედროებმა მის მოწინააღმდეგეებს დაუჭირეს მხარი და «ნაციონალური გათავისუფლების» ლიდერი დესტაბილიზაციაში დაადანაშაულეს.

ამის შემდეგ ლუმუმბამ საბჭოთა კავშირს მიმართა დახმარებისთვის, მაგრამ უკვე დაგვიანებული იყო, რადგანაც ლუმუმბას მოწინააღდეგეები უკვე სიტუაციას აკონტროლებდნენ. უფრო მეტიც, აშშ-მ გავლენიან მემარცხენე პოლიტიკოსში ლუმუმბას სახით «აფრიკელი კასტროს»  საფრთხე იგრძნო და მისი მოშორება გადაწყვიტა.

1960 წელს პრეზიდენტმა კასავუბუმ თანამდებობიდან გაათავისუფლა ლუმუმბა და მას შინაპატიმრობა მიუსაჯა, იმის სანაცვლოდ რომ მის მომხრეებს აჯანყება შეეწყვიტათ. მაგრამ კატანგაში პრემიერ-მინისტრ ლუმუმბას მხადმაჭერების საპროტესტო გამოსვლები არ წყდებოდა, ხოლო თავად ის კი ციხეში რჩებოდა, იმის მიუხედავად რომ პარლამენტმა მის გათავისუფლებას დაუჭირა მხარი. ბელგიელების მიერ შემოყვანილი სამხედრო ძალა კი მშვიდობისმყოფელების კი არა, უფრო ოკუპანტების როლში გამოდიოდა.

1966 წელს პატრის ლუმუმბა კონგოს ეროვნულ გმირად გამოაცხადეს. 1975 წელს აშშ-ის სენატის კომისიის გამოძიების შედეგად, რომელიც ამერიკული სპეცსამსახურების საქმიანობას ეხებოდა ცნობილი გახდა ის მექანიზმი, რომლის მეშვეობითაც პატრის ლუმუმბა პოლიტიკური არენიდან მოიშორეს. ეს ამერიკული ”ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს” (CIA) აქტიური მონაწილეობით მოხდა.

პოლიტიკური მკვლელობა

ლუმუმბას მომხრეებმა ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილი აიღეს კონტროლქვეშ. 12 სექტემბერს მეამბოხეების მიერ ციხიდან გამოყვანილმა პრემიერ-მინისტრმა საკუთარ თანამოაზრეებთან მიღწევა და ბრძოლის გაგრძელება გადაწყვიტა. მაგრამ გზაზე ის პოლტიკურმა მოწინააღდეგმა ჩაიგდეს ხელში გაეროს ჩუმი თანხმობის ფონზე.

ლუმუმბას სიკვდილის დეტალები 40 წლის შემდეგ გახდა ცნობილი, მას შემდეგ რაც ბელგიის პარლამენტმა სპეციალური გამოძიება ჩაატარა. გამოძიების თანახმად ლუმუმბა მის დაუძინებელ მტერ, მუაზ ჩომბეს გადასცეს, რომელიც სეპარატისტების ლიდერი იყო. ლუმუმბას ადგილობრივი სეპარატისტები აწამებდნენ, მაგრამ მათ ხელმძღვანელობდნენ ბელგიელი ჯარისკაცები და ამერიკელი სპეცსამსახურების თანამშრომლები.

1961 წლის 17 იანვარს გრელვადიანი წამების შემდეგ ლუმუმბა და მისი მხარდამჭერები დახვრიტეს. მათი სხეულის ნაშთები მკვლელების მიერ იქნა განადგურებული.

ცნობილია რომ ლუმუმბას ლიკვდაციის გეგმა ამერიკულ სპესსამსახურებსაც გააჩნდათ, თან დამტკიცებული იყო პირადად პრეზიდენტ დუაიტ ეიზენჰაუერის მიერ. კონგოელი პოლიტიკოსის მკვლელობის მთავარი მოტივი მისი მემარცხენე მსოფლმეხდველობა და საბჭოთა კავშირთან თანამშრომლობის სურვილი იყო. დღესდღეობით არაერთი სხვადასხვა წყარო მოწმობს პირდაპირ კავშირს ამერიკულ CIA-ს და პატრის ლუმუმბას მკვლელობას შორის. 

516nlSEaL4L._SX331_BO1,204,203,200_

ბელგიელმა ავტორმა, ლუდო დე ვიტემ გამოქავეყნა წიგნი – “ლუმუმბა – XX საუკუნის ყველაზე მნიშვნელოვანი მკვლელობა”, სადაც დოკუმენტურ მასალებზე დაყრდნობით საუბარია იმაზე თუ როგორ დაგეგმას აშშ-ის და ბელგიის მთავრობებმა ლუმუმბას ლიკვიდაციის გეგმა.

2002 წელს ბელგიამ ოფიციალურად აღიარა საკუთარი თანამონაწილეობა პატრის ლუმუმბას მკვლელობაში, მაგრამ შემდგომ გამოძიებაზე უარი განაცხადა.

ტომას სანკარა – აფრიკელი ჩე გევარა

დღესდღეობით კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის წარმატებული მაგალითების განხილვისას ხშირად მოყავთ განვითარებული ქვეყნების ისტორიული გამოცდილება, მაგალითად სინგაპურის პირველი პრემიერ-მინისტრის, ლი კუან იუს წარმატება. მაგრამ მსოფლიო ისტორიაში იყვნენ სხვა წარმატებული პოლიტიკოსებიც, რომელთა შესახებ “მსოფლიო თანამეგობრობა” სდუმს. ამის მშვენიერი მაგალითია აფიკელი პოლიტიკური მოღვაწის, ტომას სანკარას ბიოგრაფია (სრული სახელი Thomas Isidore Noël Sankara). ის გამოირჩეოდა ყველა იმ პრეზიდენტის, გენერლის და დიქტატორის ფონზე, რომლებიც სხვადასხვა დროს აფიკული ქვეყნების სათავეში იყვნენ.

dgsfgsdfg

ტომას ისიდორე ნოელ სანკარა  დაიბადა 1949 წლის 21 დეკემბერს პატარა ქალაქ იაკოში უაგადუგუდან 109 კმ-ზე დაშორებით. მამამისის სამსახურის გამო ოჯახი ხშირად იცვილდა საცხოვრისს, ამიტომ დაწყებითი სკოლა დაამთავრა ქვეყნის უკიდურეს სამხრეთ ქალაქ გავეში, ხოლო საშუალო სკოლა კი ქვეყნის სიდიდით მეორე ქალაქ ბობო დიულასოში.

მშობლებს სურდათ, რომ კათოლიკე მღვდელი გამოსულიყო, მაგრამ ტომასმა სამხედრო კარიერა არჩია, რადგან ჯერ ერთი ძირითადად მუსლიმურ ქვეყანაში კათოლიკე მღვდლობა წარმატების საწინდარი არ იყო, თანაც სანკარას დიდი წარმატების მიღწევა სურდა და ამისთვის ღარიბი ოჯახის შვილისთვის ერთადერთი გზა არმიის გავლით გადიოდა.

19 წლის ასაკში ტომასი არმიაში გაიწვიეს. 1 წლის შემდეგ კი მადაგასკარში, ანცირაბეს ოფიცერთა სკოლაში გააგზავნეს. აქ ის გახდა პრეზიდენტ ფილიბერტ ცირანანის (მადაგასკარის პირველი პრეზიდენტი 1959-1972 წლებში) ავტორიტარული მმართველობის წინააღმდეგ 1971-72 წლებში მოწყობილი 2 სახალხო მღელვარების მხილველი, რომელთა ჩახშობის მიუხედავად ცირანანი იძულებული გახდა გადამდგარიყო. ამავე დროს ის გაეცნო მარქსისა და ლენინის ნაშრომებს და სამშობლოში მხურვალე კომუნისტი დაბრუნდა.

ტომასმა თავი გამოიჩინა 1974 წელს მალისთან სასაზღვო კონფლიქტში, რომელიც მცირე ხნით გაგრძელდა და უშედეგოდ დასრულდა. მისი ავტორიტეტის ზრდას ხელს უწყობდა აგრეთვე ოფიცრისათვის აბსოლუტურად უცხო თვისებები: უკრავდა გიტარაზე პოპულარულ ჯაზჯგუფში  „Tout-à-Coup Jazz“; წერდა ლექსებსა და პროზას, ბაიკერობდა.

1976 წელს სანკარა დანიშნეს კომანდოს სამხედროთა საწვრთნელი ბაზის ხელმძღვანელად, სადაც მან ჩამოაყალიბა სადესანტო კორპუსი და მის მეთაურად მსახურობდა. აქვე მიაღწია კაპიტნის ჩინამდე.

აღნიშნულ ბაზაზე სანკარამ უმცროს ოფიცრებთან – ბლეზ კამპაორესთან, (გაიცნო მაროკოში სტაჟირებისას 1975 წელს) ანრი ზონგოსთან და ბუკარი ლინგანისთან ერთად ჩამოაყალიბა საიდუმლო წრე, რომლებიც უკმაყოფილონი იყვნენ ჯერ პრეზიდენტ ლამიზანას (1966-1980), შემდეგ კი დიქტატორ ზერბოს (1980-1982) მმართველობით. 1980 წელს კი მათ შექმნეს საიდუმლო ორგანიზაცია „კომუნისტ ოფიცერთა ჯგუფი“.

1981 წლის სექტემბერში დიქტატორმა, პოლკოვნიკ ზერბომ სანკარა ინფორმაციის სახელმწიფო მდივნად დანიშნა. სანკარა კაბინეტის პირველივე სხდომაზე ველოსიპედით გამოცხადდა და ამით ყველას აგრძნობინა, რომ ხალხის ფულის ყვლეფას არ აპირებდა.

მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობის გამო 1982 წლის იანვარში მუშებისა და პროფკავშირების გამოსვლები დაიწყო, რომელიც ზერბომ სამხედრო ძალით ჩაახშო. 21 იანვარს სანკარამ სახალხოდ განაცხადა „უბედურება ელით იმათ, ვინც უხშობს ხალხს პირს“! და პროტესტისნიშნად თანამდებობიდან გადადგა.

ხალხის პროტესტს სათავეში ჩაუდგა მაიორი ჟან ბატისტ უედრაოგო, რომელიც მედიცინის დოქტორი და უაგადუგუს სამხედრო ჰოსპიტალის მთავარი ექიმი იყო და არმიაში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. მაიორი დაუახლოვდა სანკარას, კომუნისტ ოფიცრებს და მათი დახმარებით 7 ნოემბერს სამხედრო გადატრიალება მოაწყო და ქვეყნის ხელმძღვანელი გახდა.

თავდაპირველად უედრაოგო იზიარებდა სანკარას სოციალისტურ მიდგომებს და 1983 წლის 10 იანვარს პრემიერ მინისტრადაც კი დანიშნა, მაგრამ მოგვიანებით ვითარება შეიცვალა. მაისის დასაწყისში ზემო ვოლტაში სპეციალური ვიზიტით ჩამოვიდა საფრანგეთის პრეზიდენტ მიტერანის ვაჟი ჟან კრისტოფი, რომელმაც მოუწოდა პრეზიდენტ უედრაოგოს გადაეყენებინა რადიკალი მემარცხენე და პრო-საბჭოურად განწყობილი სანკარას მთავრობა (ამ დროს ცივი ომი მიმდინარებოდა ნატოს ქვეყნებსა და სსრკ-ს შორის და საფრანგეთი თავის ყოფილ კოლონიასა და გავლენის სფეროში პროსაბჭოურ ხელისუფლებას ვერ აიტანდა).

17 მაისს სანკარა გადააყენეს და შიდა პატიმრობა მიუსაჯეს. დააპატიმრეს მისი თანამებრძოლები ზონგო და ლინგანიც. პოპულარული ლიდერის დაპატიმრებამ უაგადუგუს ღარიბთა აღშფოთება გამოიწვია, თუმცა მათი გამოსვლები სისხლში ჩაახშეს.

სახელმწიფო მოღვაწეობა

1983 წლის 4 აგვისტოს დედაქალაქის გარნიზონმა ბლეზ კამპაორეს მეთაურობით გადატრიალება მოაწყო, სანკარა გაანთავისუფლა და „რევოლუციის ეროვნული საბჭოს“ მეთაურად დანიშნა. 9 აგვისტოს სანკარამ ჩაახშო პრო-დასავლური სამხედროთა კონტრევოლუციური მცდელობა და ძალაუფლება გაიმყარა.

1983 წლის 2 ოქტომბრის სახალხო გამოსვლის დროს სანკარამ გამოაცხადა სახალხო-დემოკრატიული რესპუბლიკის დაწყება და აქტიური ურთიერთობა გააბა კუბისა და განის „სოციალისტ” (სამხედრო) ლიდერებთან – ფიდელ კასტროსა და ჯერი როლინგსთან (1981-2001 წლები).

1984 წლის 4 აგვისტოს სანკარამ გააუქმა ქვეყნის კოლონიალური სახელი „ზემო ვოლტა“, რომელიც შეცვალა სახელით „ბურკინა ფასო“, რაც ადგილობრივ ენებზე ”ღირსეული ადამიანების ქვეყანას‘’  ნიშნავს. მიღებული იქნა ქვეყნის ახალი დროშა და გერბი ჰიმნი (უკანასკნელი სანკარამ პირადად დაწერა).

მალე დაიწყო ფართომასშტაბიანი რეფორმები, რომლებსაც მოსახლეობის ცხოვრების დონე უნდა გაეუმჯობესებინა. ქარიზმატული ლიდერი სანკარა თვლიდა, რომ პრეზიდენტი თავად უნდა იძლეოდეს საკუთარი ცხოვრების წესით ღირსების მაგალითს და ასეც იქცეოდა. ის ცხოვრობდა კაპიტნის ხელფასით (თვეში 345$ -50$) და პრეზიდენტის ხელფასს (2000$) ობოლთა ფონდში რიცხავდა. როდესაც სანკარას მკვლელობის შემდეგ მისი ქონება აღწერეს აღმოჩნდა, რომ ტომასი ყველაზე ღარიბი პრეზიდენტი იყო. მის ქონებას შეადგენდა ძველი პეჟო, რომელიც წინა პრეზიდენტს დარჩა, მაცივარი გაფუჭებული საყინულით, 3 გიტარა, 4 ველოსიპედი და 560$ ბანკში.

სანკარას ერთერთი პირველი ღონისძიება იყო სახელმწიფო ჩინოვნიკთა შემოსავლებისა და ანგარიშების გამოქვეყნება. უფრო მეტიც, სანკარამ უარი თქვა თავის კაბინეტში კონდეციონერის დაყენებაზე, რადგან რცხვენოდა იმ ხალხის, ვისაც არ ჰქონდა ამის ფუფუნება. ამავე დროს აკრძალა თავისი ფოტოს საჯაროდ გამოკვრა დაწესებულებებსა და ოფისებში – „როგორიც მე ვარ, ასეთი ჩვენთან 7 მილიონიაო“ – ამბობდა იგი.

ხელისუფლებაში მოსვლიდან მალევე სანკარამ გაყიდა სამთავრობო ავტოპარკის მერსედესები და მათ ნაცვლად აუცილებელი რაოდენობის “რენო 5” შეიძინა, რომელიც მსოფლიოში ყველაზე იაფ ავტომობილს წარმოადგენდა.

პრეზიდენტმა შეუმცირა ხელფასები ჩინოვნიკებს, აუკრძალა საკუთარი მძღოლების ყოლა და პირველი კლასის ბილეთით ფრენა. ამასთან ჩინოვნიკებისთვის დააწესა ე.წ. „სამედიცინო გადასახადი“, რომლისგან შემოსული თანხებით ღარიბი მოსახლეობის სამედიცინო დაზღვევა ხდებოდა. ამავე დროს მათ ავალებდა დასავლური კოსტიუმების ნაცვლად ტრადიციული ბურკინული სამოსის ტარებას, რომელიც ადგილობრივი მოსახლეობის შეკერილი იქნებოდა.

ჩინოვნიკები ვალდებული იყვნენ ახალი წლისთვის საქმიანობის შედეგები სოციალური ფონდებისათვის წარედგინათ. ერთხელ ნახევარი მინისტრთა კაბინეტი გადააყენა და კოლექტიურ ფერმაში გაგზავნა, რადგან მისი აზრით მათ მიწაზე მუშაობით უფრო მეტი სარგებლის მოტანა შეეძლოთ ქვეყნისთვის.

3 წლიანი შრომის შემდეგ მსოფლიო ბანკმა აღიარა რომ ამ კომუნისტურ ქვეყანაში გაქრა კორუფცია და მთავრობა რეალურად ხალხის სამსახურში ჩადგა, რაც აფრიკული კონტინენტისათვის სრულიად უცხო ხილი იყო.

სანკარას რეფორმების მიზანი იყო შიმშილისა და ეპიდემიების მოსპობა, უფასო განათლების სისტემის შექმნა, ტყეების გაშენება გაუდაბნოების შესაჩერებლად, ქალთა უფლებების დაცვა და ა.შ.

მისი პრეზიდენტობის დროს ბურკინა ფასოში დარგული იქნა 10 მილიონზე მეტი ხე, რისი წყალობითაც შეჩერებული იქნა საჰარას უდაბნოს ბურკინას ტერიტორიაზე გაფართოება. კუბელი მოხალისეების დახმარების წყალობით ბურკინასა და მეზობელი ქვეყნების სასაზღვრო რაიონებში მცხოვრებ 2,5 მილიონამდე ბავშვს ყოველწლიურად უტარდებოდა ინფექციურ დაავადებებზე (მენინგიტი, ყვითელი ცხელება, წითელ და სხვ.) ვაქცინაცია. შედეგად ბურკინაში ბავშვთა სიკვდილიანობა 2 ჯერ შემცირდა.

მიმდინარეობდა მოსწავლეთა სკოლაში სიარულისა და სკოლის დამთავრების წახალისება. 350 თემში აშენდა ახალი სკოლა. შედეგად 2 წელიწადში საშუალო განათლების მქონეთა რიცხვმა 12%-იდან 22%-მდე გაიზარდა.

სანკარამ გამოაცხადა მიწებისა და მინერალური რესურსების ნაციონალიზაცია. ახალი აგრარული კანონით მსხვილ ფეოდალური ტიპის მიწათმფლობელებს ჩამოერთვათ მიწები და ისინი მასზე მომუშავე უმიწო გლეხებს დაუნაწილდათ. ადგილობრივ ტომთა ბელადებს ჩამოერთვათ პრივილეგიები და ქონება და გლეხებს მათდამი სასარგებლოდ დაწესებული გადასახადი გაუუქმდათ. აღნიშნული რეფორმის შედეგად 3 წელიწადში ბურკინაში სოფლის მეურნეობის მოსავალი გასამმაგდა და მას უცხოეთიდან აუცილებელი პროდუქტების შემოტანა აღარ ესაჭიროებოდა.

ძველი სამხედრო-ტომობრივი სისტემის შესაცვლელად და არმიის ძალაუფლების შესაკვეცად (ეს აუცილებელი იყო, რათა ქვეყანაში გაუთავებელი სამხედრო გადატრიალებები შემწყდარიყო) ჩამოყალიბდა „რევოლუციის დამცველი კომიტეტები“, რომლებიც ორგანიზებას უკეთებდა რევოლუციის მომხრე უბრალო მოსახლეობის შეიარაღებას. სპეციალური მაღაზია, სადაც არმიის ოფიცრობა აუცილებელ საქონელს იაფად ჰყიდულობდა, გადაკეთდა ქვეყანაში პირველ ყველასათვის ხელმისაწვდომ სუპერმარკეტად.

წარმატებით მიმდინარეობდა საგზაო და სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის მშენებლობა. შენდებოდა კაშხლები, ყველა სოფელში აიგო უფასო სამედიცინო ამბულატორიები და ა.შ.

ტომასმა რევოლუციის ერთერთ უპირველეს მიზნად ქალთა უფლებების დაცვა დასახა და ქალი მამაკაცის თანასწორად გამოაცხადა, რაც აფრიკისთვის უჩვეულო მოვლენა იყო. მთავრობაში შეიყვანა მრავალი ქალი, მისცა მათ უფლება და საშუალება ესწავლათ, აკრძალა ქალის ცემა და მათთვის ძველი წესით გენიტალიების მოკვეთა რაიმე დანაშაულის შემთხვევაში; იძულებითი ქორწინება და მრავალცოლიანობა. ამასთან ხელს უწყობდა ქალთა სამხედრო საქმით დაინტერესებას და ჩამოაყალიბა ქალთა ბატალიონები. რევოლუციის პირველივე წელს დაწესდა „ქალთა სოლიდარობის დღე“, როდესაც ქალები ისვენებდნენ და მამაკაცებს დაევალათ ქალის საქმეების კეთება (სადილის კეთება, სახლის მოწესრიგება, ბაზარში წასვლა და ასე შემდეგ), რათა მამაკაცებს ეგრძნოთ ქალის შრომის სიმძიმე.

ბურკინა ფასო აფრიკის პირველი ქვეყანა გახდა, რომელმაც აღიარა შიდსის არსებობა და მასობრივად გავცელდა კონტრაცეპტივები მისგან თავის დასაცავად.

სანკარა ყოველთვის ეწინააღმდეგებოდა დასავლეთის ქვეყნებიდან და საერთაშორისო ეკონომიკური ორგანიზაციებიდან (მსოფლიო ბანკი, სავალუტო ფონდი) ჰუმანიტარული დახმარების მიღებას, რადგან ამას კოლონიალიზმის გაგრძელებად მიიჩნევდა და თვლიდა, რომ ყველა ქვეყანას თავი თვითონ უნდა გაეტანა. „ის ვინც გკვებავთ თქვენ, ის გაკონტროლებთ“ ამბობდა იგი.

სანკარა არ კმაყოფილდებოდა ბურკინა ფასოს გარდაქმნით და მესამე სამყაროს ქვეყნებში რევოლუციების გადატანასა და მათი ჩაგრული ხალხების განთავისუფლებაზე ოცნებობდა. მან პირველმა დაუჭირა მხარი დასავლეთ საჰარას ბრძოლას მაროკოსგან დამოუკიდებლობისათვის, ემხრობოდა ახალი კალედონიის მოძრაობას საფრანგეთისგან გამოსაყოფად, სასტიკად გმობდა ისრაელის მიერ პალესტინის არაბთა ტერიტორიების ოკუპაციას. სამაგიეროდ მეგობრობდა სოციალისტ ლიდერებთან; განსაკუთრებით კი ფიდელ კასტროსთან, რომელიც 1987 წლის ივლისში ჩავიდა უაგადუგუში და სანკარა კუბის ეროვნული ორდენით დააჯილდოვა.

ტომას სანკარა და ფიდელ კასტრო

1985 წელს მალისა და ბურკინა ფასოს შორის აგაშერის სასაზღვრო რაიონის გამო (იგი ეკუთვნოდა ბურკინას, მაგრამ ედავებოდა მალი, რადგან რაიონი მდიდარია ბუნებრივი აირითა და მინერალური რესურსებით) ახალი კონფლიქტი გაჩაღდა. წლის ბოლოს ბურკინას სტატისტიკური დეპარტამენტის წარმომადგენლები მოსახლეობის აღწერისას ფულბეს ტომის (ცხოვრობს ორივე ქვეყნის ტერიტორიაზე) ტერიტორიაზე აღწერისას გაუთვალისწინებლად გადავიდნენ მალის ტერიტორიაზე და იქ ატარებდნენ აღწერას. ეს მალიმ საბაბად გამოიყენა და ბურკინა ფასოს ომი გამოუცხადა. 25 აგვისტოს მალის ავიაციამ დაიწყო ბურკინას ქალაქი უაჰიგუა დაბობმა (დაიღუპა 300 მდე ადამიანი), ხოლო არმიამ ბურკინას სოფლების დაკავება დაიწყო. 30 დეკემბერს კოტდივუარის პრეზიდენტის უფუე ბუანის (1960-1993) ჩარევით მხარეები დაზავდნენ და საქმე განსახილველად გაეროს საერთაშორისო სასამართლოს გადაეცა, რომელმაც 1986 წლის დეკემბრის გადაწყვეტილებით ტერიტორია მეზობელ ქვეყნებს შუაზე გაუყო.

წარმატებულ რეფორმებთან ერთად სანკარას მმართველობა სულ უფრო ავტოკრატიული ხდებოდა. იზღუდებოდა პროფკავშირები და ოპოზიციური პრესა. ძალიან მკაცრი იყო კორუმპირებული ჩინოვნიკებისა და ე.წ. „ზარმაცი მუშების“ მიმართ, რომელთაც „რევოლუციური ტრიბუნალი“ ასამართლებდა. სანკარა განსაკუთრებულად სასტიკად მომთხოვნი იყო ახლობლების მიმართ, რის გამოც გვერდიდან მეგობრები თანდათან შემოეცალა (ისინი მეგობრის აღზევებით პატივის მიღებას ელოდნენ, სანკარა კი მათ რევოლუციური იდეების ზედმიწევნით დაცვას, ხელმომჭირნეობასა და მუხლჩაუხრელ შრომას თხოვდა).

სანკარას სოციალურმა რეფორმებმა დიდი გამოხმაურება ჰპოვა მეზობელ აფრიკულ ქვეყნებში, სადაც იგი გმირად და განმანთავისუფლებლად მიაჩნდათ და იგივე რეფორმებს საკუთარ ქვეყნებშიც ითხოვდნენ, რაც ძალიან აშფოთებდათ ამ ქვეყნების უნამუსო დიქტატორებს. ამიტომ 1986 წლის სექტემბერში კოტდივუარის დედაქალაქ იამუსუკროში გაიმართა ბურკინას მეზობელ სახელმწიფოთა მეთაურთა კონფერენცია, რომელმაც საფრანგეთის პატრონატით სანკარას მოსთხოვა გაეუქმებინა სოციალისტური რეფორმები, რაზეც სასტიკი უარი მიიღო. მაშინ საფრანგეთისა და აშშ-ის სპეცსამსახურებმა დაიწყეს სანკარას სალიკვიდაციო გეგმის მზადება, რომლის რეჟისორად ლიბერიელი პოლიტიკოსი (ამ ქვეყნის პრეზიდენტი 1997-2003 წლ და აშშ-ს CIA-ს აგენტი) ჩარლზ ტეილორი დაინიშნა, ხოლო აღმსრულებლად სანკარას მეგობარი და იუსტიციის მინისტრი ბლეზ კამპაორე.

ტომას სანკარას მკვლელობის კვალი ამერიკულ სპეცსამსახურებამდე მიდის, შეგიძლიათ იხილოთ ინგლისურენოვანი ბმული:

http://bit.ly/2vBcYse

1 წლიანი მზადების შემდეგ კამპაორემ 1987 წლის 15 ოქტომბერს სამხედრო გადატრიალება მოაწყო, რომლის დროსაც მოკლული იქნა პრეზიდენტი სანკარა 20 უახლოეს თანამებრძოლთან ერთად. ისინი სასწრაფოდ საერთო საფლავში დამარხეს. მისი მეუღლე მარია 2 შვილთან ერთად საზღვარგარეთ გაიქცა და დღემდე აგრძელებს ბრძოლას სანკარას სიკვდილის მიზეზისა დასადგენად და სამართლიანობის აღსადგენად. ზოგიერთი რევოლუციის დამცველი კომიტეტი რამდენიმე დღე აგრძელებდა ბრძოლას, ვიდრე საფრანგეთის დახმარებით კამპაორემ ისინი არ გაანადგურა.

გადატრიალებისთანავე კამპაორემ თავი ქვეყნის პრეზიდენტად გამოაცხადა და სანკარას რეფორმების გაუქმებას შეუდგა. სანკარას გამოყოფილი თანხა დედაქალაქ უაგადუგუს გარეუბნების კეთილმოსაწყობად აიღო და თავისთვის ახალი ბოინგი შეიძინა. გააუქმა „ნაციონალიზაცია“ და ჩინოვნიკებს ძველებური მაღალი ხელფასები აღუდგინა, თან სამედიცინო გადასახადის გაუქმებით.

1991 წელს კამპაორემ გამოცხადა დემოკრატიული სისტემის აღდგენა, მიიღო ახალი კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც პრეზიდენტი უნდა აირჩეს საყოველთაო არცევნებზე 7 წლის ვადით და განუსაზღვრელი რაოდენობით. ამ „დემოკრატიული გარდაქმნებისთვის“ კამპაორემ საფრანგეთისგან 67 მლნ. ფრანკი კრედიტი მიიღო ძალაუფლების გასამყარებლად. ჩაატარებულ საპრეზიდენტო არჩევნებში დიქატატორმა 86%-ით გაიმარჯვა (თუმცა არჩევნებზე მოსახლეობის მხოლოდ 7 % გამოცხადდა). იგივე განმეორდა 1998 წლის არჩევნებზე როდესაც დიქტატორმა 87,5 % აიღო, ხოლო ოპოზიციამ ბოიკოტი გამოაცხადა. მაშინ ისევ დაიწყო პოლიტიკური კრიზისი რის საპასუხოდაც კამპაორემ კონსტიტუცია შეასწორა. ამჯერად პრეზიდენტი ირჩეოდა 5 წლით და მხოლოდ ორი ვადით. 2005 წლის არჩევნებზე მან 80,35 % მიიღო, ხოლო 2010 წელს 80,15 %. კამპაორეს 27 წლიანი მმართველობის შედეგად ბურკინა ფასო ერთერთ უღარიბეს ქვეყნად იქცა.

17,5 მილიონიანი ქვეყნის ეკონომიკა 2016 წლისთვის 11.872 მლრდ $-ია (130-ე ადგილი მსოფლიოში), რაც ერთ სულზე მოსახლეზე 644 დოლარს უდრის (181 ადგილი მსოფლიოში). მოსახლეობის 90% ელემენტარულ მეურნეობაში საქმიანობს. ძალიან დაბალია განათლების დონე, ხოლო სიცოცხლის ხანგრძლივობით ქვეყანა 203 ადგილზეა.

მრავალწლიანი პოლიტ-ეკონომიკური კრიზისის შემდეგ 2014 წლის 31 ოქტომბერს კამპაორე გადადგა და პოლიტიკას ჩამოშორდა. მის შემდეგ რამდენიმე დიქტატორი გამოიცვალა და ბოლოს 2015 წლის ნომებრის საპრეზიდენტო არჩევნებისათვის ქვენის მომზადება ცნობილ ბურკინელ დიპლომატსა და ყოფილ საგარეო საქმეთა მინისტრს, 73 წლის მიშელ კაფანდოს დაევალა, პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლის რანგით. 29 ნოემბერს ქვეყანაში პირველი დემოკრატიული არჩევნები გაიმართა რომელშიც კამპაორეს მრავალი წლის თანამებრძოლმა და ბოლო წლებში ოპოზიციაში გადასულმა როკ კაბორემ გაიმარჯვა 53,5%-ით.

მკვლელობამდე 1 კვირით ადრე ტომასმა საკუთარი კუმირ ჩე გევარასადმი მიძღვნილ მიტინგზე გამოსვლისას თავისი სიტყვა ასე დაასრულა:

„რევოლუციონერები შეიძლება მოკლა, მაგრამ რევოლუციური იდეების მოკვლა შეუძლებელია“!

thomas-sankara-burkina-faso-2.jpg
სანკარას საფლავი აფრიკის მილიონობით მცხოვრებთათვის უწმინდესი ადგილია.

ტომას სანკარას მხარდამჭერების შეკრება მის საფლავთან 2007 წელს, მისი მკველობიდან 20 წლისთავზე

ლეოპოლდ II – კაციჭამია, კაპიტალისტი ჯალათი, რომელიც ბელგიაში გმირადაა შერაცხული – დიდი ევროპული ბოროტების ისტორია

აფრიკული ქვეყნების უმრავლესობა დღესდღეობით წარმოუდგენლად რთულ მდგომარეობაში არიან. ნეოლიბერალების მხრიდან ამას ხშირად ის ახსნა აქვს, რომ ისინი უბრალოდ ვერ ვითარდებიან და ამას ერთგვარი კანონზმოიერებითაც კი ხსნიან, რეალურად კი საუკუნეების მანძილზე მთელი აფრიკის კონტინენტი ევროპელ იმპერიალისტებს ფეხქვეშ ჰქონდათ გაგდებული.

სულ რაღაც ერთი საუკუნის წინ აფრიკის მკვიდრ მოსახლეობას ცოცხლად წვავდნენ, ხელფეხს აჭრიდნენ, სხვადასხვა ერებს გენოციდებს უწყობდნენ ბინძური კაპიტალისტური ინტერესების გამო.

წამება, ხოცვა-ჟლეტვა, ბავშვებისთვის ხელების მოკვეთა ევროკავშირის დღევანდელი დედაქალაქის, ბრიუსელის პოლიტიკის შემადგენელი ნაწილი იყო აფრიკულ კონტინენტზე.

უბედური მამა უყურებს თავი გოგოს მოკვეთილ ხელ-ფეხს ბელგიელი კოლონიზატორების მიერ

უბედური მამა უყურებს თავი გოგოს მოკვეთილ ხელ-ფეხს ბელგიელი კოლონიზატორების მიერ

ის რაც ისტორიის განმავლობაში ხდებოდა და დღემდე ხდება აფრიკაში, მასმედიის დიდ ინტერესს არასდროს იწვევდა. ჩვენ ყველას გვსმენია ჰოლოკოსტზე და სომხების გენოციდზე, მაგრამ რამდენ ჩვენგანს გაუგია იმ საშინელებების შესახებ რასაც აფრიკის კონტინენტზე ჰქონდა ადგილი? მაქსიმუმ რაც შეიძლება თქვენ იცოდეთ ალბათ რუანდაში მომხდარი გენოციდია, მაგრამ ამ გენოციდის სრული სურათი ძალიან ცოტა ადამიანმა თუ იცის. დღეს ჩვენ კაცობრიობის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე საშინელ და არაადმიანურ რეჟიმზე ”კონგოს თავისუფალ სახელმწიფოზე” მოგიყვებით, რომლის შესახებაც თითქმის ყველამ დაივიწყა.

XIX საუკუნის მეორე ნახევარი დასამახსოვრებელი იყო ევროპული ქვეყნების მიერ აფრიკის კონტინენტის სრული კოლონიზაციის პროცესით. ევროპული ქვეყნები უკვე იმაში ეჯიბრებოდნენ ერთმანეთს თუ ვის უფრო მეტი კოლონია ეყოლებოდა. ლიბერია და ეთიოპია ორად ორი აფრიკული ქვეყანაა, რომელთა დამონებაც ევროპელებმა ვერ შეძლეს. 1884 წელს ბერლინში გაიმართა საერთაშორისო კონფერენცია, სადაც ევროპული ქვეყნები კოლონიების გაფართოვების გეგმებს ადგენდნენ.  ბერლინის კონფერენციაზე ბელგიის მეფე ლეოპოლდ II-მ დააფუძნა ”კონგოს საზოგადოება”, სადაც ცნობილი მკვლევარები (მაგ. ჰენრი სტენლი) მიიწვია. ”კონგოს საზოგადოებას” კი გადაეცა კონგოს სახელმწიფო.

_39897199_victim01

ხელმოკვეთილი გოგონა

მას შემდეგ, რაც ბელგიის მონარქმა ლეოპოლდ II-მ კონგო მიიღო კერძო საკუთრებად, მას ამ ქვეყნაში ყველაფრის გაკეთების უფლება ჰქონდა და არაფერში არ იყო შეზღუდული. გამოდის რომ საწყალი კონგოელების ბედი ერთი ადამიანის ხელში აღმოჩნდა. ბელგიელი მეფის სიმდიდრის მთავარ წყაროს კაუჩუკის და სპილოს ძვლის ექსპორტი წარმოადგენდა.

ლეოპოლდმა მთელი კონგო საკუთარ შრომის ბანაკად აქცია და თითქმის ყველას, პატარა ბავშვების ჩათვლით კაუჩუკის პლანტაციებზე ამუშავებდა, რადაგანაც იმ დროს ევროპაში კაუჩუკზე მოთხოვნა მეტისმეტად იზრდებოდა; ეს პროდქუტი ბევრი მასობრივი მოხმარების პროდუქტის საწარმოებლად გამოიყენებოდა. (ველოსიპედების ბორბლების, საავტომობილი ტრანსპორტი, ფეხსაცმელი) ბელგიელი მეფის მიერ დამონებული აფრიკელები დღეში 16 საათს მუშაობდნენ.

ევროპელი ოკუპანტები გეგმის ვერშესრულების შემთხვევაში კონგოელებს ხელის მტევანს აჭრიდნენ და მცირეწლოვან ბავშვებსაც კი არ ინდობდნენ. იმისთვის, რომ მოსახლეობაში შიში დაეთესათ, ბელგიელი მონარქის ბრძანებით კონგოელებს საჯაროდ აწამებდნენ , ჯვარზე აკრავდნენ, თოკებით აბავდნენ და მზეზე ხრუკავდნენ, მშობლების თანდასწრებით შვილებს ხელ-ფეხს აჭრიდნენ და პლანტატორები მათ ცოცხლად ჭამდნენ.

ლეოპოლდ II-ის მმართველობის მსხვერპლი კონგოში

ლეოპოლდ II-ის მმართველობის მსხვერპლი კონგოში

ჯაჭვებით დაბმული კონგოელები

ჯაჭვებით დაბმული კონგოელები

კონგოში დატრიალებული ტრაგედია და ევროპელების კანიბალიზმი მართლაც შთამეჭდავი იყო, რის შედეგადაც მიახლოვებით 10 მილიონი ადამიანი დაიღუპა.

ანუ გამოდის, რომ ყოველი მეორე კონგოელი გარდაიცვალა. ”სტალინის რეპრესიებზე” ან თუნდაც ”უკრაინელების გოლოდამორზე” ვინც საუბრობს ყველაზე მეტად, მათგან კონგოელების გენოციდის შესახებ ერთი სიტყვა თუ მაინც მოგისმენიათ?  კონგოში ევროპელების ველური და არაადამიანური საქციელი ევროკავშირს დღემდე არ უღიარებია და ოფიციალურად რეპარაციების გადახდის ვალდებულებაც კი არ აუღია.

უფრო მეტიც, თითქმის ყველა ბელგიურ ქალაქში ლეოპოლდ II-ს, კაციჭამია, არაადამიან მმართველს ძეგლი აქვს აღმართული.

monument-to-king-leopold

ლეოპოლდ II-ის ძეგლი ევროკავშირის დედაქალაქში

ეს უკვე ცინიზმის პიკია, როდესაც ლეოპოლდ II-ისნაირ  კრიმინალს ძეგლი აქვს ძალიან ბევრ ქალაქში, მათ შორის ევროკავშირის დედაქალაქ ბრიუსელში,  მაშინ როდესაც სტალინის (ადამიანის რომელმაც მსოფლიო იხსნა ფაშიზმისგან) ძეგლის ქონა პატარა გორში სამარცხვინოდ  და არაპოლიტქორექტულად ითვლება.

ბელგიის ქალაქ არლონში ლეოპოლდ II-ის ძეგლზე გაკეთებული წარწერა '' მე კონგოში მუშაობა დავიწყე ცივილიზაციის და ბეგლიის ინტერესების გამო''

ბელგიის ქალაქ არლონში ლეოპოლდ II-ის ძეგლზე გაკეთებული წარწერა ” მე კონგოში მუშაობა დავიწყე ცივილიზაციის და ბეგლიის ინტერესების გამო”