გოლოდომორი – მითი და რეალობა

golodomor.jpeg

დღევანდელი ბლოგი გვსურს გოლოდომორის თემას მივუძღვნათ, რადგანაც ბოლო წლების განმავლობაში ამ ისტორიულმა მოვლენამ/ფაქტმა ახალი დატვირთვა შეიძენა. არ იქნება ზედმეტი თუ იმასაც ავღნიშნავთ, რომ ეს საკითხი მეტისმეტად პოლიტიზირებულია. ამიტომაც ჩვენ გადავწყვიტეთ მოვლენების ლოგიკური ანალიზით განვიხილოთ “გოლოდომორის” გარშემო არსებული ფაქტები და მოვლენები.

2011 წელს უკრაინაში საბავშვო წიგნი “იმედის მარცვალი” გამოვიდა, რომლის ავტორადაც ლუდმილა იუშჩენკო მოგვევლინა. წიგნი სხვადასხვა პროზაული და პოეტური ნაწარმოებებისგან შედგება და მიზნად ისახავს “ბავშვებს გოლოდომორის სასტიკი სიმართლე გააგებინოს და აუხსნას მათ თუ რა რთული ისტორია განვლეს უკრაინელებმა” 

წიგნი გათვლილია ბავშვებზე ბაღის ასაკიდან დაწყებით კლასებამდე. 

რატომ უნდა უნდა გაგიჩნდეს ადამიანს ბავშვებისთვის ადრეულ ასაკში ფსიქოლოგიური ტრავმის მიყენების სურვილი და გენოციდის საშინელებებზე მოუთხრო? (იმის მიუხედავად ჰქონდა მას ადგილი თუ არა) 

7a161ca10ca7827872b7c3973efc3b23.jpg

პირველი უზუსტობა

მალკოლმ მაგერიჯი იყო პირველი ჟურნალისტი, რომელმაც საზღვარგარეთ დაწერა საბჭოთა კავშირში მიმდინარე შიმშილის შესახებ. 1933 წელს გაზეთ Manchester Guardian-ში მან გამოაქვეყნა თავისი შთაბეჭდილებები უკრაინასა და ჩრდილოეთ კავკასიაში მოგზაურობის შესახებ. ავტორმა აღწერა გლეხების უკიდურესი გაჭირვება და შიმშილი, ასევე მასობრივი სიკვდილის სცენები, თუმცა არ გადასულა კონკრეტიკაში. ამავე 1933 წლის 31 მარტს უკვე გამოქვეყნდა წინა სტატიის უარმყოფელი სტატია სახელწოდებით „რუსები შიმშილობენ, მაგრამ შიმშილით არ კვდებიან.“ სტატია დაწერა New York Times-ის კორესპონდენტმა მოსკოვში, უოლტერ დურანტიმ. ხოლო 1935 წლის 8 თებერვალს Chicago American-ში გაჩნდა ახალი სენსაციური განცხადება: „6 მილიონი ადამიანი გარდაიცვალა შიმშილით ჩრდილოეთ კავკასიაში.“ ეს სტატია დაწერა ტომას უოლკერმა და ასევე დაურთო სტატიას ფოტომასალა, რომელიც მისი თქმით, მან საკმაოდ სარისკო და საშიშ ვითარებებში გადაიღო.

საზოგადოება გაოგნებული იყო, თუმცა შემდგომა გაირკვა, რომ ეს რეპორტაჟი იყო სრული აბსურდი და სიყალბე. The Nation-ის მოსკოვის კორესპონდენტმა ლიუს ფიშერმა დაადგინა, რომ ტიმ უოლკერი საერთოდ არ ყოფილა უკრაინაში. მან მიიღო სატრანზიტო ვიზა 1935 წლის სექტემბერში, ჩავიდა მოსკოვში რამდენიმე დღით და შემდეგ მატარებლით გაემგზავრა მანჯურიაში. იმ 6 დღის განმავლობაში, რაც მან გაატარა საბჭოთა კავშირში მანჯურაიაში გამგზავრებამდე, ფიზიკურად შეუძლებელი იყო იმ ყველა ადგილის მონახულება, რომელიც მას აღწერილი ჰქონდა სტატიაში.

thomas1

ამერიკელი ჟურნალისტის, ტომას უოლკერის სტატია საბჭოთა კავშირში მასიურ შიმშილზე  გაზეთ Chicago American-ში. აღნიშნულ სტატიაში ყალბი ფოტომოსალაა წარმოდგენილი.

თუმცა 1934 წელს შიმშილი საბჭოთა კავშირში ისედაც აღარ იყო…

ხოლო სხვა სკეპტიკურმა ჟურნალისტმა – ჯეიმს კეისიმ დაადგინა, რომ ფოტო მასალა საერთოდ არ ეხებოდა საბჭოთა კავშირს და დასავლეთ ევროპაში იყო გადაღებული პირველი მსოფლიო ომის დროს.  ეს არის გოლოდომორის ის წინაისტორია, რომელზეც შემდგომ აეგო სხვადასხვა მითი.

არც თუ ისე შორეულ წარსულში (2009 წელს) უკრაინის უშიშროების  სამსახურმა სასაცილო მდგომარეობაში ჩაიგდო თავი, როდესაც  უკრაინაში მიმდინარე ფოტო გამოფენაზე, რომელიც გოლოდომორის თემაზე იყო მიძღვნილი, გამოქვეყნებულ იქნა აშშ-ში “დიდი დეპრესიის” დროს გადაღებული ფოტოები. ამ ფაქტმა სოციალურ ქსელებში დიდი რეზონანსი გამოიწვია.

17132_original

“გოლოდომორის” გამოფენაზე წარმოდგენილი ყალბი ფოტოები, რომლებიც აშშ-ში დიდი დეპრესიის დროს იყო გადაღებული.

ასეთი შეცდომების დაშვება უკვე გვაფიქრებინებს, რომ გოლოდომორი არ არის ის რაც ყველას ჰგონია.

მილიონობით გარდაცვლილი…

იმის შემჩნევა სირთულეს არ წარმოადგენს  რომ რაც უფრო ვშორდებით 30-იან წლებს, მით უფრო იზრდება გოლოდომორის მსხვერპლთა რიცხვი. თუ მაგალითად 1933 წელს ვინმე რალფ ბარნსი წერდა რომ გოლოდომორს საბჭოთა კავშირში მილიონამდე ადამიანი შეეწირა, დღეს უკვე ყველაზე დაბალი მაჩვენებლები 6-7 მილიონს შორის ვარირებს, მხოლოდ უკრაინაში. ხანდახან შეიძლება წავაწყდეთ 11-12 მილიონიან მსხვერპლთა მონაცემებს.

იმისთვის, რომ ამ სიტუაციის მთელი ირონიულობა გავიგოთ, უნდა დავიხმაროთ 1926 წლის აღწერის მონაცემები, სადაც უკრაინის მოსახლეობა 29 მილიონი ადამიანით განისაზღვრა. შესაბამისად, დავუშვათ რომ გოლოდომორის შედეგად უკრაინაში მართლა დაიღუპა 6 მილიონი ადამიანი, ეს გამოდის მოსახლეობის 1/5. მოგეხსენებათ მეორე მსოფლიო ომის დროს ბელარუსის მოსახლეობაც 20 %-ით შემცირდა და ვინც იქ იყო ჩასული ერთხმად ამბობდნენ, რომ ქვეყანა არის დაცარიელებული. მაგრამ თუ უკრაინამაც იგივე მსხვერპლი განიცადა, ანუ თუ ყოველი მეხუთე ადამიანი გარდაიცვალა, ეს თვალში საცემი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ ამ ფაქტს არავინ არ აღნიშნავდა.

უფრო მეტიც, ისიც უნდა ითქვას, რომ ბელორუსს 15 წელი დაჭირდა მოსახლეობის რაოდენობის ომამდელი მაჩვენებელი რომ აღედგინა (1960 წელს), ხოლო  უკრაინის რამდენი წელი დაჭირდა თქვენი აზრით 6 მილიონიანი მსხვერპლი რომ აღედგინა?

5 წელი, არც მეტი არც ნაკლები – 5 წელი.

დიახ, 1939 წლის აღწერის შემდეგ აღმოჩნდა, რომ უკრაინაში ცხოვრობდა 29,2 მილიონი ადამიანი. გასათვალისწინებელია ის მომენტიც,  რომ ამ პერიოდში უკრაინა იყო მოსახლეობის ექსპორტიორი ქვეყანა. საერთოდ საბჭოთა კავშირში მოსახლეობის ემიგრაცია ყოველთვის ანაზღაურებადი იყო, მაგრამ ამ წლებში ადამიანები უკრაინიდან და ბელორუსიდან აქტიურად ტოვებდნენ ამ რესპუბლიკებს და გადადიოდნენ ინდუსტრიულ ცენტრებში სხვა რესპუბლიკებში და ასეთი ადამიანური რესურსი დანაკარგის აღდგენა მცირე დროის განმავლობაში ფაქტიურად შეუძლებელი იყო.

ჰგავს თუ არა სტატისტიკური სურათი ისეთს, როგორსაც მას დღეს გვიხატავენ, როდესაც გვეყბნებიან რომ  საბჭოთა “გოლოდომორს” უკრაინაში ყოველი მეხუთე ადამიანი შეეწირა.

მაინც რამდენი ადამიანი ემსხვერპლა გოლოდომორს უკრაინაში?

რეალური მსხვერპლის რაოდენობა შეიძლება დავადგინოთ 1932-1933 წ. წ „ЗАГС“-ის მონაცემებით.

ამ ორგანოებმა 1931 წელს (ანუ შიმშილის დაწყებამდე) დათვალეს 514,7 ათასი გარდაცვლილი ადამიანი. ეს შეიძლება ავიღოთ ბუნებრივი სიკვდილიანობის მიახლოვებით მონაცემად. 1932 წელს დაფიქსირდა 668 ათასი ადამიანი სიკვდილი, ხოლო 1933 წელს- 1850 ათასი. თუ ამ მონაცემებს გამოვაკლებთ საშუალო  ბუნებრივი სიკვდილიანობის მონაცემებს მსხვერპლთა რაოდენობა იქნება 1 489 600 ადამიანი.

ქვემოთ მოცემულ ბმულზე შეგიძლიათ იხილოთ რუსი ისტორიკოსის,  ალექსანდრე შუბინის წიგნი – («10 мифов советской страны»), სადაც ის იმაზე საუბრობს, რომ საბჭოთა რეპრესიების მსხვერპლთა სია, რასაც დღესდღეობით უყვებიან ყველას, გადამეტებულია და არ შეესაბამება რეალობას.    

http://bit.ly/2reIMRU

კიდევ ერთი საინტერესო ფაქტი, თუ ჩვენ უკრაინის სახელმწიფო აპარატის მონაცემებს დავეყრდნობით, (Украинский институт национальной памяти) შევიტყობთ, რომ დადგენილია მხოლოდ 882 510 მსხვერპლის ვინაობა. საიდან აიღეს მათ ეს ციფრი კიდევ სხვა თემაა, ამას ჩვენ კიდევ დავუბრუნდებით, მაგრამ ამჟამად ჩვენ სხვა თემაზე გვინდა გავამახვილოთ ყურადღება – რამდენამ მაღალია მსხვერპლის რაოდენობა, რაც ლოგიკური დათვლის შედეგად გამოდის?

რასაკვირველია ეს არის ძალიან მაღალი მაჩვენებელი, იმას თუ შევადარებთ, რომ პირველი მსოფლიო ომის პირველ წლებში რუსეთის იმპერიამ დაკარგა 2,3 მილიონი ადამიანი. უკრაინისთვის რა თქმა უნდა საზარელია და ტრაგიკულიც მილიონზე მეტი ადამიანის სიკვდილი, მაგრამ…

მაგრამ სავარაუდოდ უკრაინელი ნაციონალისტებისთვის ეს ციფრი ძალიან მცირეა, ამიტომაც დღეს მათი პირიდან მუდმივად ჩაგვესმის 7-8 მილიონი.  მოსახლეობას სულ უფრო ხშირად უმეორებენ ამ ციფრებს და ხანდახან მილიონებსაც კი უმატებენ; ბოლოს გოლოდომორის მსხვერპლის რაოდენობა 12 მილიონ ადამიანზე ავიდა.

ეს ტენდენცია თუ შენარჩუნდა იმის საფუძვლიანი ეჭვი არსებობს ვივარაუდოთ, რომ გოლოდომორის მსხვერპლის რაოდნება მალე უკრაინის 1932 წლის მოსახლეობის რაოდენობას გაუსწრებს.

ხელოვნურად შექმნილი შიმშილი

რა მოხდა 1932 წელს?

შეგახსენებთ, რომ 1932-1933 წლის შიმშილს წინ უსწრებდა რამოდენიმე  მნიშვნელოვანი მოვლენა. ამ წლებში განმეორდა ორი ყველაზე ცივი ზამთარი უკრაინის ისტორიაში. (1929–1930 და 1930–1931 წწ) უკანასკლნელმა თითქმის მთლინად გაანადგურა ნათესები 1931 წელს ცუდი მოსავლის მიზეზიც გახდა.

1931 წელთან შედარებით შემდეგი წლის ნათესების ტერიტორია შემცირებული იყო 18-25 %-ით. ამერიკელი სპცეიალისტი მარკ ტაუგერი უფრო ნაკლებ ციფრს გვეუბნება – 9%, მაგრამ უდავოა ის, რომ 1 ჰექტარზე  ნათესების რაოდენობა არ აღწევდა სამიზნე რაოდენობას და დაწესებულ ნორმას. არის იმის შემთხვევებიც, როცა ჰექტარზე 40 %-ით ნაკლები ხორბალი ითესებოდა, ვიდრე  ნორმით იყო გათვალისიწინებული. ძალიან გაგრძელდა სათესი სამუშაოები, სადაც ჩრდილოეთ კავკასიასა და უკრაინაში იყო გათვალისწინებული 1 კვირა, იქ გრძელდებოდა 1 თვე. ამის შედეგად საბჭოთა კავშირშმა 1932 წელს დააფიქსირა 69,9 მილიონი ტონა ხორბალის ოდენობის მოსავალი.

მაგრამ ყველა სპეციალსიტი იუწყება, რომ ეს ციფრი ძალიან გაზვიადებულია. გერმანიის ატაშე მოსკოვში, ოტო შილერი, საუბრობდა 50-55 მილიონ ტონაზე. ხოლო უკვე ნახსენები მარკ ტაუგერის აზრით მოსავალი 50,06 მილიონ ტონას შეადგენდა. (Mark Tauger, The 1932 harvest and the famine of 1933. Slavic Review 50:70-89).

მებისმიერ შემთხვევაში საბჭოთა კავშირში დაფიქსირებული რაოდენობა აბსოლუტურად არ შეესაბამება სიმართლეს.

ქვეყანაში, სადაც მოსახლეობა შეადგენს 150 მილიონ ადამიანს ეს არის ძალზედ ცოტა. (300 კგ ერთ სულ მოსახლეზე ფაქტობრივად  შიმშილს ნიშნავს , როდესაც მხოლოდ საარსებო ნორმა შეადგენს 400 კგ ერთ სულ მოსახლეზე.) 1932-1933 წლებში შიმშილი იყო ფაქტობრივად გარანტირებული, პური ფიზიკურად არ იყო.

მაგრამ ვინ იყო ამაში დამნაშავე?

მოდით გავაგრძელოთ ეს გამაოგნებელი სტატისტიკა. საქმე იმაშია, რომ ოფიციალური მოსკოვი იუწყებოდა, რომ 1932 წელს უკრაინაში მოსავლიანობა ერთ ჰექტარზე 8 ცენტნერი ოყო (1 ცენტნერი – 100 კგ), ხოლო სასოფლო მეურნეობის კომისარიატის მონაცემების მიხედვით –   5,1 ცენტნერი.

შეიძლება ითქვას, რომ მხოლოდ ცუდი მეტეოროლოგიური პირობები გახდა ასეთი კატასტროფის შედეგი? რასაკვირველია არა, მაგრამ მათ გარეშეც ეს შედეგი ვერ მიიღწეოდა. ეს შეიძლება ითქვას თუნდაც იმაზე დაყრდნობით, რომ 1933 წელს შიმშილის შესახებ პოლონეთშიც კი არის მონაცემები, სადაც საერთოდ არ ყოფილა საბჭოთა რეჟიმი.

ერთი რამ აუცილებლად უნდა აღინიშნოს – საერთოდ ძალიან არაეთიკურია უკრაინული ხელისუფლების ის პოზიცია, რომ შიმშილში მხოლოდ უკრაინელები დაიღუპნენ.

აი მაგალითად რა გამოიძია უკრაინელმა ჟურნალისტმა, ვლადიმირ კოზლოვმა:

არსებობს ცენტრალური და აღმოსავლეთ უკრაინის რეგიონების მონაცემები, რომლებმაც გადაწყვიტეს არ დაემალათ სიმართლე და ეს მონაცემები აშკარად ლაფს ასხამს ოფიციალური კიევის ვერსიას. გავხსნათ ზაპოროჟიეს ოლქის მონაცემები, დასახლება ბერდიანსკი. მონაცემებით დაიღუპა 1467 ადამიანი, აქედან ცნობილია 1184 ადამიანის ნაციონალობა, 71 %-ეთნიკურად რუსი, 13 %-უკრაინელი, 16 %-დანარჩენები.

ამავე დასახლების მსხვერპლთა მონაცემები: 842 რუსი, 155 უკრაინელი, 66 ებრაელი, 55 ბულგარელი, 25 გერმანელი, 20 ბერძენი, 4 პოლონელი, 3 ბელორუსი. მითუმეტეს ამ სიაში შედის ნებისმიერი სიკვდილი და არ არის ცალკე შიმშილით გარდაცვლილთა სია.

ბერდიანსკში შევხვდებით შემდეგ ჩანაწერებს:

ალექსანდ მილეშკო – 20 წლის, მუშა, რუსი, გარდაცვალების თარიღი – 18.02.1932, მიზეზი-ალკოჰოლით მოწამლვა.
ვლადიმირ შუშლოვი – 49 წლის, გარდაცვალების თარიღი – 18.03.1933, მიზეზი – ასფიქსია, ალკოჰოლით უკიდურესაც მძიმე მოწამლვა.
მარინა ვორობიოვა – 7 წლის, მუშათა ოჯახიდან, გარდაცვალების თარიღი – 09.10.1933, მიზედი – გაიტანა ავტობუსმა.
ალექსეი ნაჩიპურენკო – 13 წლის, მუშათა ოჯახიდან, რუსი, გარდაცვალები თარიღი – 03.09.1933, ტვინში სისხლის შექცევა ავტობუსის ქვეშ მოყოლი შედეგად.
ლუკა კონოვალენკო – 34 წლის, ფერმერი, უკრაინელი, გარდაცვალების თარიღი – 16.06.1933 მიზეზი –  ელვამ დაარტყა.
ფიოდორ ასტრატანოვი  – გარდაცვალები თარიღი 26.07.1932, მიზეზი – მოკლა ხარმა.

შემდეგ იგივე ვლადიმირ კოზლოვი უთითებს კომენტარს:

ნებისმიერი ის სიკვდილი, რომელიც დადგა ტრავმების და უბედური შემთხვევების შედეგად გოლოდმორის მსხვერპლთა სიაში იყო ჩაწერილი. ლუგანკის ოლქში მაგალითად გოლოდმორის მსხვერპლად ბევრი მეშახტეს სიკვდილი ჩათვალეს. მეტიც, ასეთი შემთხვევები, რომლებიც სრულიად არ განეკუვნებუან შიმშილს ხშირად მეორდება, მაგალითად თუ ადამიანი ინიშნება ორ ოლქში ის ორივე ოლქში თვლიან გარდაცვლილიად და შემდეგ საერთოდ სიაში ის უკვე ორმაგად შედის.

რა გამოდის?

ჩვენი ლოგიკური მსჯელობის მეთოდით შევეცადეთ იმის დადგენას თუ რამდენად შეესაბამება გოლოდმორის „მილიონობით“ მსხვერპლი რეალობას, დასკვნები კი თქვენ შეგიძლიათ გამოიტანოთ. ჩვენ ვიცით, რომ 1932-1933 წლების შიმშილის მრავალი მიზეზი არსებობდა და ისიც აღსანიშნავია, რომ შემდგომში უკრაინა ერთ-ერთ ყველაზე უზრუნველყოფილი რესპუბლიკა იყო საბჭოთა კავშირის ფარგლებში. უკრაინამ საბჭოთა კავშირისგან სხვა რესპუბლიკებისგან განსხვავებით ყველაზე მეტი ტერიტორია მიიღო საჩუქრად, რაც დღესდღეობით დავიწყებას მიეცა. (იხილეთ ჩვენი ბლოგი – საბჭოთა კავშირის საჩუქრები ევროპას ანუ როგორ შეიცვალა ევროპა 1945 წლის 9 მაისის მერე http://bit.ly/1DQsVXC )

უფრო მნიშვნელოვანი კი ისაა, რომ უკრაინის ახალ პოლიტიკურ ელიტას ძალიან ჭირდება პოლიტიკური ბერკეტი „გოლოდომორის“ სახით, რითიც ისინი მაგალითად დამალავენ იმ ფაქტს, რომ უკრაინის მოსახლეობა გამუდმებით მცირდება და შიმშილი დღესაც აქტუალურია ზოგიერთ რეგიონში.

ამ ყველაფერის გენოციდად აღიარებაზე ლაპარაკი კი ალბათ სასაცილო და არასერიოზულია. ევროსაბჭოს საპარლამენტო ასამბლეამ მაგალითად უკრაინელების თხოვნა ყურად არ იღო და გოლოდომორი უკრაინელი ხალხის გენოციდად არ აღიარა. 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s