აშშ-ის სამხედრო თავდასხმა გრენადაზე – დავიწყებული სირცხვილი, 1983 წელი

ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ამერიკელების მასშტაბური საომარი მოქმედებების შესახებ მეტნაკლებად მთელმა მსოფლიომ შეიტყო, მაგრამ 1980-იანი წლებში ამერიკელები თავს ესხმოდნენ ცენტრალური ამერიკის სხვადასხვა პატარა ქვეყნებს, რის შესახებაც ბევრმა არ იცის. დღეს აშშ-ის ისტორიის ერთ-ერთ ესეთ სამრცხვინო მომენტზე შევაჩერებთ თქვენს ყურადღებას, კერძოდ კი 1983 წლის 25 ოქტომბერზე, როდესაც აშშ თავისზე 26633-ჯერ უფრო პატარა ქვეყანას დაესხა თავს.  დიახ, ცენტრალურ ამერიკაში არის პატარა კუნძული სახელად გრენადა, რომელიც ადრე ინგლისური კოლონია იყო და 1974 წელს მოიპოვა დამოკიდებლობა. 1983 წლისთვის ამ ქვეყანაში 100 000-მდე ადამიანი ცხოვრობდა, ხოლო შეარაღებულ ძალებში 1000 ადამიანი მსახურობდა. თუმცა გეოგრაფიულ მასშტაბებში და მოსახლეობის რიცხოვნობაში კომიკურმა სხვაობა ამერიკელებზე გადაწყვეტიბაზე გავლენა არ იქონია. 

ოპერაცია „Urgent Fury“ (სასწრაფო რისხვა)

ესეთი სახელი ერქვა აშშ-ის სამხედრო ოპერაციას, რაც გრენადის ოკუპაციას ითვალისწინებდა 1983 წელს, რომლის საბაბიც გახდა ამ ქვეყანაში მცხოვრები ამერიკელი მოქალაქეების დაცვა. (საბაბი და არა მიზეზი) ამ ოპერაციის შედეგად დამხობილ იქნა კომუნისტური რეჟიმი, რომელიც დამყარდა აქ პატარა ქვეყანაში სახელწმიფო გადატრიალების შედეგად.

ამერიკელი ჯარისკაცები გრენადელების წინააღმდეგ

წინმსწრები მოვლენები

1979 წლის 13 მარტს გრენადაში მოხდა სახელმწიფო გადატრიალება, რომელსაც ემსხვერპლა ერიკ გეირის მმართველობა და ქვეყნის სათავეში მოვიდა „New Jewel“, რომლის ლიდერი გახლდათ მორის ბიშოპი. ახლად ჩამოყალიბებულმა მმართველობამ გეზი აიღო საბჭოთა კაშირთან და კუბასთან მჭიდრო ურთიერთობებზე. 1983 წლისთვის გრენადას სამხედრო დანაყოფების სრული რეორგანიზაცია მოხდა და ისინი წარმოადგენდნენ ერთ-ერთ ყველაზე მძლავრ სამხედრო შენაერთებს კარიბის ზღვის რეგიონში, რასაკვირველია ეს არ მოხდებოდა გარე დახმარების გარეშე. გრენადას ახალი საგარეო და საშინაო პოლიტიკური რეალობა რასაკვირველია უარყოფითად იყო აღქმული აშშ-ში, რომლის დომინირება ცენტრალურ ამერიკაში უკვე შერყეული იყო ნიკარაგუაში განვითარებული მოვლენების შემდეგ, სადაც მმართველობაში სანდინისტები მოვიდნენ და ასევე სალვადორში კომუნისტური პარტიზანების აქტიურობაც ამერიკელების წისქვილზე არ ასხავდა წყალს.

ყველაზე დიდი აღშფოთება აშშ-ში გამოიწვია იმ ფაქტმა, რომ გრენადაში დაიწყო უზარმაზარი საერთაშორისო აეროპორტის, პორტ-სელაიენზის მშენებლობა. კონტრაქტი ბრიტანულ ფირმასთან იყო გაფორმებული, მაგრამ მშენებლობას ახორციელებდნენ კუბელები. ახალი აეროპორტის მშენებლობის დასრულება 1984 წლისთვის იგეგმებოდა, რომლის მთავარი მიზანიც ტურიზმის განვითარება იყო. მაგრამ აშშ-ში მიიჩნიეს, რომ ეს აეროპორტი, რომელიც შენდებოდა კუბელებისა და გრენადელების საერთო ძალისხმევით, მომავალში გახდებოდა სატრანზიტო ბაზა, რომელზეც გაივლიდა იარაღი, რომელიც მოხმარდებოდა ცენტრალურ და ლათინურ ამერიკაში კომუნისტური მოძრაობების მხარდაჭერას. ამას ხშირად აღნიშნავდა თავად რონალდ რეიგანი.

გრენადაზე ინერვენციის მთავარი მიზეზი იმაში მდგომარეობდა, რომ ქვეყანაში მემარცხენე მთავრობა მოქმედებდა, რომელმაც მოსახლეობის ინტერესებზე მორგებული სოციალური პოლიტიკის გატარება დაიწყო. გრენადის ხელისუფლება აქტიურად თანამშრომლობდა კუბასთან და საბჭოთა კავშირთან, ეს კი რონალდ რეიგანმა ვერ მოითმინა. 

6508721

1982 წელს პრეზიდენტმა რეიგანმა კარიბის ზღვის სახელმწიფოების ლიდერებთან შეხვედრის დროს გრენადა “მარქსიზმის ვირუსის” გავრცელებაში დაადანაშაულა. 1983 წელს აშშ-მ ბოიკოტი გამოუცხადა გრენადას და ამერიკელ ტურისტებს მოუწოდა უარი ეთქვათ გრენადაზე დასვენებაზე. 

ამ დროს 1983 წლისთვის მოძრაობა „New Jewel“-ში მოხდა განხეთქილება. 13 ოქტომბერს მემარცხენე რადიკალურმა ფრთამ, რომელსაც  პრემიერ-მინისტრის მოადგილის, ბერნარდ  კოარდი ხელმძღვანელობდა,  გადატრიალება მოაწყო . მორის ბიშოპი დააპატიმრეს. როდესაც პროტესტის მონაწილეებმა სცადეს მისი განთავისუფლება ციხიდან, მათ ცეცხლი გაუხსნეს, რასაც შეეწირა ბიშოპი და ათობით პროტესტანტი. ბრიტანეთის გენერალ-გუბერნატორ პოლ სკუნს საშინაო პატიმრობა მიუსაჯეს.

6508775

ოპერაციის დაგეგმვა

მაუნტ ოსტინის ტრაგედიის შემდეგ აღმოსავლეთ კარიბის სახელმწიფოთა ორგანიზაციამ თხოვნით მიმართა აშშ-ს გრენადაში ახალი მმართველობა ჩამოეყალიბებინა. როგორც მოგვიანებით გაირკვა ამ წინადადების წამოყენება თვით აშშ-ს ელჩმა უკარნახა ამ ორგანიზაციას.

აშშ სამხედრო შეჭრას იმით ხსნიდა, რომ გრენადაში იმ დროს იმყოფებოდნენ ამერიკელი სამედიცინო ფაკულტეტის სტუდენტები და საჭირო იყო მათი დაცვა ამ რეჟიმის პირობებში. 

ოპერაციის დაგეგმვა ხდებოდა საკმაოდ შეზღუდული დროის პირობებში, რამაც საბოლოო იმოქმედა მის მსვლელობასა და ეფექტიანობაზე. მთავარ ფაქტორს თამაშობდა ის გარემოება, რომ აშშ-ს სრულიად არ ჰქონდა წარმოდგენა გრენადას და კუბის სამხედრო დანაყოფების განლაგების შესახებ. ერთადერთი წყარო გახლდათ სადაზვერვო თვითმფრინავის SR-71-ის მიერ გაკეთებული სურათები. სანამ კუნძულზე ფართომასშტაბიანი შეჭრა დაიწყებოდა , გრენადაში ჩამოსხდნენ სპეციალური დანიშნულების რაზმები, რომლებმაც სრულიად განსხვავებული სურათი დახატეს, რამაც ეჭვის ქვეშ დააყენა ოპერაციის წარმატებულობა. კერძოდ კი მათ აცნობეს, რომ პორტ-ელაინზი, სადაც აშშ აპირებდა დისლოცირებას, არ იყო დასრულებული და ასაფრენი ბილიკები იყო ბლოკირებული სამუშაო ტექნიკით. მაგრამ, სანამ ეს ინფორმაცია მივიდოდა შტაბში თვითმფრინავები უკვე ჰაერში იყვნენ.

1332388409_201103310939_3_2

1983 წელს კუნძულ გრენადაზე ამერიკელების მიერ დატყვევებული კუბელები

შეტევა

გრენადაზე შეტევა 1983 წლის 25 ოქტომბერს დაიწყო, როდესაც გახდა ცნობილი, რომ თვითმფრინავების დაშვება პოინტ-სელაინში იყო შეუძლებელი იყო მიღებული გადაწყვეტილება დესანტის ჩამოგდების შესახებ. 75-ე რეინჯერთა შენაერთს აუწყეს ახალი გეგმის შესახებ მაშინ, როდესაც ისინი უკვე ჰაერში იმყოფებოდნენ. კუბელები, რომლებიც აეროპორტს იცავდნენ არ იყვნენ მზად ასეთი მანევრისთვის. იმის მიუხედავად, რომ დესანტის ჩამოგდებას საპირისპირო მხრიდან ცეცხლის გახსნა მოყვა, ოპერაცია წარმატებით ჩატარდა. დესანტმა ავიაციის დახმარებით დაამარცხა კუბელების შენაერთები და რამდენიმე BTR-60, რის შემდეგ მათ მოაშორეს სამშენებლო ტექნიკა ასაფრენი ბილიკებიდან, სადაც  82-ე დივიზიის თვითმფრინავებმა დაიწყეს დაშვება. ამავე დროს კუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე ჩამოსხდნენ  საზღვაო ძალები, რომლებსაც შეხვდა მინიმალური წინააღმდეგობა.

ასეთი უეცარი გადაწყვეტილებების და სწრაფი მოქმედებების გამო ოპერაციის მსვლელობაში ბევრი შეცდომა იყო დაშვებული.

6508748

გრენადელებო, თქვენი კარიბელი მეზობლები ამერიკელების მხარდაჭერით მოვედით გრენადაზე დემოკრატიის აღსადგენად.

მაგალითად აშშ-ს სამხედრო ძალებს არ გააჩნდათ გრენადას ზუსტი რუკა და ისინი ტურისტული ჩანაწერებით ხელმძღვანელობდნენ.

გრენადას ანტი-საჰაერო თავდაცვა არ იყო შეფასებული სათანადოდ, სადაზვერვო ინფორმაციის არ ქონის გამო, რის შედეგად აშშ-მ დაკარგა რამდენიმე ვერტმფრენი. ერთ-ერთი შენაერთი გაგზავნეს გენერალ-გუბერნატორ სკუნის რეზიდენციაში, ამ დროს მათ შეხვდათ ძლიერი გრენადის დამცავი პოზიციები, რის გამოც პოზიციების შეკავება 24 საათის განმავლობაში მოუწიათ. ამერიკილებმა შემთხვევით ცეცხლი გაუხსნეს ფსიქიატრიულ საავადმყოფოს, რის შედეგად დაიღუპა რამდენიმე პაციენტი. გარკვეული შეფერხებების მიუხედავად აშშ-ს არმიამ მალევე სძლია მოწინააღმდეგეს და 27 ოქტომბერს ყველა შეტაკება უკვე დასრულებული იყო. მალევე მოხდა ამერიკელი სტუდენტების ევაკუაცია და ყველა კუბელი მუშისა, თუ სამხედროს დაკავება.

6508766
ამერიკელების ავიაციამ გრენადელების შტაბის მაგივრად ფსიქიატრიული საავადმყოფო დაბომბა და შედეგად 12 ადამიანი დაიღუპა

დანაკარგები

თუ დავეყრდნობით ოფიციალურ მონაცემებს, ამ შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგად დაიღუპა 19, ხოლო დაიჭრა 116 ამერიკელი ჯარისკაცი. კუბელების, გრენადელების და სხვათა მსხვერპლი არ არის ცნობილი, მაგრამ მაჩვენებელი არ არის მაღალი. კუბელებმა დაკარგეს 25 ადამიანი და 600 ტყვეობაში მოიქცა. დაიღუპა 45 გრენადელი ჯარისკაცი, მინიმუმ 24 მშვიდობიანი მოქალაქე. 

თუმცა როგორც რამდენიმე წლის შემდეგ სამხედრო ექსპერტებმა განაცხადეს, ამერიკელების ფაქტიური დანაკარგი ბევრად აღემატებოდა რეალურ ციფრებს. საერთო ჯამში ამერიკელების მხრიდან 3000-მდე ჯარისკაცი დაიღუპა, რაც იმას ნიშნავს რომ ამერიკელების დამხედრო ოპერაცია საერთო ჯამში სამარცხცხვინოდ ჩავარდა.

მსოფლიოს რეაქცია

1983 წლის 2 ნოემბრის გაეროს რეზოლუციის  № 38/7 მიხედვით ამერიკელების გრენადაზე შეჭრა შეფასებული იყო, როგორც საერთაშორისო სამართლის უხეში დარღვევა, სადაც უგულვებელყოფილია სახელმწიფოს სუვერენიტეტი და ტერიტორიული მთლიანობა. გაერო აშშ-ის მოუწოდებს სასწრაფოდ შეწყვიტოს სამხედროს ინტერვენცია და დატოვოს ქვეყნის ტერიტორია.

1983 წლის ინტერვენცია მკაცრად დაგომა სსრკ-მ და ასევე დასავლეთის უამრავმა ქვეყანამ. საინტერესოა, რომ ამერიკელების 60 % მხარს უჭერდა ამ სამხედრო თავდასხმას.

შედეგები

1984 წ დეკემბერში გრენადაში ჩატარდა არჩევნები, სადაც გამარჯვება მოიპოვა პროამერიკულად განწყობილმა ჰერბერტ ბლეიზის პარტიამ.

 

Advertisements

ჰა ჯუნ-ჩანგი – განვითარების ეკონომიკა ლიბერალური ბოდვების წინააღმდეგ

bad-samaritans-book-coverდღეს გვინდა მოგიყვეთ ინგლისში მოღვაწე კორეული წარმოშობის ცნობილი ეკონომისტის, ჰა ჯუნ-ჩანგის და მისი გახმაურებული წიგნის “ცუდი სამარიტანელები.  მითი თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ და კაპიტალიზმის საიდუმლოს ისტორია” შესახებ.  [Bad Samaritans: The Myth of Free Trade and the Secret History of Capitalism] აღნიშნული წიგნი ბოლო ათწლეულის ერთ-ერთი საუკეთესო ნამუშევარია და კაპიტალიზმის და თავისუფალი ვაჭრობის არსის გასაგებად  და თამამად შეგვიძლია აუცილებლად წასაკითხ წიგნების ნუსხაში შევიყვანოთ.

 

ჰა ჯუნ-ჩანგი

თვითონ ჰა ჯუნ-ჩანგი 1963 წელს დაიბადა სეულში. ის იზრდებოდა კორეული ეკონომიკური სასწაულის პარალელურად, რომელიც განმანათლებელი დიქტატორის პაკ ჩონ ჰის მიერ ხორციელდებოდა. სამხრეთკორეული კეთილდღეობის მთავარი არქიტექტორი სწორედ დიქტატორი პაკ ჩონ ჰი გახლდათ.  ლიბერალური ეკონომიკური ხედვის მქონე არასწორი დიქტატორის, ავგუსტო პინოჩეტისგან განსხვავებით გენერალი პაკი სწორი დიქტატორი იყო, დიახ ამ სიტყვის სრული მნიშვნელობით. პაკ ჩონ ჰიმ საკუთარი ძალაუფლება თავისუფალი ვაჭრობის დასამყარებლად კი არ გამოიყენა, არამედ წარმოების განსავითარებლად.

დიქტატორი საჭირო იყო იმისთვის, რომ წარმეტებული, ინოვაციური სახელმწიფო საწარმოების შექმნა მომხდარიყო, მაგალითად ისეთის, როგორიცაა ფოლადის მწარმოებელი კომპანია “პოსკო” (POSCO), რომლის ფოლადზეც არის დამოკიდებული აღმოსავლეთაზიური ეკონომიკების უმრავლესობა და რომელიც 2010 წლის მონაცემებით მსოფლიოს ყველაზე მსხვილი ფოლადის მწარმოებელი კომპანია იყო საბაზრო ღირებულების მიხედვით.

დიქტატორი საჭირო იყო იმისთვის, რომ კომპანიები რომლებიც ტექსტილის ბიზნესით იყვნენ დაკავაბულები, პროფილი შეეცვალათ და მაგალითად გემმთშენებლობით დაკავებულიყვნენ.

როდესაც რეფორმატორი დიქტატორი, პაკ ჩონ ჰი სამხრეთკორეული დაზვერვის ხელმძღვანელმა მოკლამ (ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად მკვლელი ამერიკული ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს, CIA-ის აგენტი იყო) ჰა ჯუნ-ჩანგ მაშინ მხოლოდ 16 წლის იყო და თავის წიგნში ხშირად იხსენებს ამ პერიოდს, კორეული ინდუსტრიული გარღვევის ხანას, რომელიც უამრავი სირთულით ხასიათდებოდა, მაგალითად ეროვნული თვითშეღუდვითაც კი, დიდი მიზნის მიღწევის სურვილით, რაც საბოლოო ჯამში მიღწეულ იქნა.

რაში მდგომარეობა სამხრეთ კორეის ფენომენალური ეკონომიკური ზრდის მიზეზები? ვერ ვიტყვით რომ სამხრეთ კორეას კარგი სასტარტო პოზიციები ჰქონდა, პირიქით, ის მაგალითად XX საუკუნის 50-იანი წლების ბოლოს ჩრდილოეთ კორეაზე ბევრად უფრო უარეს მდგომაეობაში იყო. კორეელებს ვერც იმას დავაბრალებთ რომ სხვებზე ჭკვიანები და ნიჭიერები არიან, საპირისპიროდ, საუკუნის წინ კორეელები ზარმაცებად და არაცნობისმოყვარეებად ითვლებოდნენ. ვერც იმას ვიტყვით, რომ კორეელების წარმატება ამერიკელების ფინანსური დახმარებით არის გამოწვეული, რადაგანაც ამერიკელები ფულს ბევრ სხვადასხვა ქვეყანას აძლევდნენ, მაგრამ წარმატებას სულ რამდენიმე მათგანმა მიაღწია. ხშირ შემთხვევაში აშშ-სთან ეკონომიკური კავშირების დამყარება განვითარებადი ქბეყნებისთვის ლიბერალური მაკროეკონომიკური სტანდარტების თავს მოხვევით მთავრდებოდა.

პაკ ჩონ ჰი

სამხრეთ კორეის წარმატება პირველ რიგში განპირობებული იყო იმით, რომ გენერალმა პაკმა განვითარების ლიბერალური ეკონომიკური მოდელი კი არ აირჩია, არამედ “ლისტისეული,”(XIX საუკუნეში მოღვაწე გამოჩენილი გერმანელი ეკონომისტი, ფრიდრიხ ლისტი) რომელიც გულისხმობდა პროტექციონიზმს, ინდუსტრიალიზაციას, ბაზრის კონტროლს და ექსპორტის სტიმულაციას. წლების განმავლობაში სამხრეთ კორეა განვითარების “ლისტისეული” მოდელის ერთგული რჩებოდა, იმის მიუხედავად რომ მსოფლიო თანამეგობრობა მას აქტიურად ურჩევდა ლიბერალურ მოდელზე გადასვლას. კორეის ხელისუფლება მხოლოდ 90-იან წლებში გადაუხვია “ვაშინგტონის კონსენსუსის” გზაზე და შედეგმაც არ დააყოვნა; 1997 წელს აღმოსავლეთ აზიაში ფინანსური კრიზისი მოხდა, რამაც საგრძობი ზიანი მიაყენა კორეის ეკონომიკას.

ჰა ჯუნ-ჩანგმა კარგად გაათვიცნობიერა სამხრეთ კორეის ეკონომიკური წარმატების გამოცდილება და მისი რეზუმირება მოახდინა თავის წიგნში –  [Bad Samaritans: The Myth of Free Trade and the Secret History of Capitalism]. ჩანგი დღეს გამეფებული მეინსტრიმული ეკონომიკური ხედვის საწინააღმდეგოდ იმ დასკვნამდე მივიდა, რომ “განვითარების ეკონომიკა” ანუ ის გზა რაც სამხრეთ კორეამ განვლო არის ერთადერთი სწორი გზა ეკონომიკური წარმატების მისაღწევად და არა მაგალითად ნეოლობერალური.   XIX საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული გერმანელი ეკონომისტი, ფრიდრიხ ლისტი თავის ძირითად ნაშრომში [National System of Political Economy] პოლიტიკური ეკონომიკის ნაციონალური სისტემა წერდა: “ვინც მაღალ სიმაღლეებზე მწვერვალს მიაღწია, მათი საყვარელი და თან მოხერხებული მანევრია იმ კიბის გადაგდება, რომლის საშუალებითაც ისინი ამ სიმაღლეზე ავიდნენ, რათა სხვამ ვერავინ შეძლოს მათი წარმატების გამეორება” სწორედ ეს კიბის გადაგდების ტაქტიკა აირჩია დასავლეთმა განვითარებადი ქვეყნებისთვის. ის, რაც თითქმის 2 საუკუნის წინ შეამჩნია ფრიდრიხ ლისტმა, დღეს ჰა ჯუნ-ჩანგმა კვლავ დააბრუნა დღის წესრიგში. მისმა წიგნმა “ცუდი სამარიტანელები.  მითი თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ და კაპიტალიზმის საიდუმლოს ისტორია” საკმაოდ მძლავრი დარტყმა მიაყენა ნეოლიბერალურ ეკონომიკურ დღის წესრიგს. 

ჰა ჯუნ-ჩანგი დღეს კემბრიჯში ეკონომიკის პროფესორია და თავისუფალი ვაჭრობის 2 უმთავრესი დასავლელი კრიტიკოსის, ნობელის პრემიის ლაურეატის ჯოზეფ სტიგლიცის და ნორვეგიელი ეკონომისტის ერიკ რაინერტის მოსწავლეა, რომელიც საკულტო წიგნი ავტორი გახლავთ “როგორ გახდნენ მდიდარი ქვეყნები მდიდრები და რატომ რჩებიან ღარიბი ქვეყნები ღარიბებად”. ჰა ჯუნ-ჩანგი არის ერთგვარი ეკონომიკური ანტი-ნობელის –  გუნარ მურდალის პრემიის ლაურეატი, რომელსაც სახელი ცნობილი შვედი ეკონომისტის, ლიბერალური ეკონომიკური მოდელის კონცეპტუალური კრიტიკოსის გუნარ მურდალის საპატივცემულოდ მიენიჭა. ამ პრემიის ლაურეტების სიის მიხედვით შეგიძლიათ თვალი ვადევნოთ თუ რა ხდება ეკონომიკურ ანტილიბერალურ აზრში.

http://eaepe.org/?page=awards

ჰა ჯუნ-ჩანგის მთავარი მიღწევა “განვითარების ეკონომიკის” პოპულარიზაცია და ნეოლიბერალური მანტრების კრიტიკაა, ისეთების როგორიცაა: “პრივატიაზაცია კარგია”, “ეკონომიკური განვითარებისთვის მთავარია კორუფციის დამარცხება”, “სახელმწიფო ეკონომიკა არაეფექტურია, ეფექტურია მხოლოდ კერძო სექტორი,” “ყველამ ის უნდა აკეთოს, რაც უკეთესად გამოსდის”,  “პენსია – მომავალი თაობების მიერ საზიდი ტვირთია”, “დემოკრატია ყოველთვის კარგ ეკონომიკას შობს, ხოლო დიქტატურა – ცუდს,” “ეკონომიკაში არ არსებობს მორალი, მთავარია მოგების ნორმა”, “ეკონომიკაში ხალხის გაკრვევა მხოლოდ დასავლეთში ნასწავლ ეკონომისტებს ძალუძთ.”

ამ თეზისებიდან ძალიან ბევრი სხვადასხვა ქვეყნის მოსახლეობას თავში აქვს გამჯდარი, რასაც არანაირი ლოგიკური ახსნა არ გააჩნია. ეს თეზისები თითიდანაა გამოწოვილი და ლიბერალური ეკონომიკური პუბლიცისტიკის მიერ იქნა თავს მოხვეული როგორც განვითარებული, ასე განვითარებადი ქვეყნების მოსახლეობებისთვის. აქამდე ლიბერალური ეკონომიკური მოდელი მთავარ ალტერნატივას მარქსიზმი წარმოადგენდა, რომელიც რეალურად საკმაოდ ერთფეროვნად გამოიყურებოდა. მარქსისტული ან ნეოლიბერალური ეკონომიკური მოდელებისგან განსხვავებით “განვითარების ეკონომიკა”, გვთავაზობს სრულიად ახლებურ ხედვას, რომელიც პირველ რიგში წარმატებულ ისტორიულ გამოცდილებაზეა დამყარებული და ჰაერში არაა შემქნილი.

“1973 წელს პრიზიდენტმა პაკმა დაიწყო მძიმე ქიმიური მრეწველობის ინდუსტრიალიზაციის პროგრამა (Heavy-Chemical Industry). შეიქმნა პირველი ფოლადის მწარმოებელი ქარხანა (POSCO), შეიქმნა გემთმშენებელი ქარხნები, ქვეყანაში დაიწყო მსუბუქი ავტომობილები წარმოებაც (რომლებიც ძირითადად იმპორტული მაკომპლექტებლებით იწყობოდა). სახელმწიფოს მიერ ან მისი აქტიური ჩარევით, რაც ხადახან კომპანიების იძულებამდეც კი დადიოდა, იქმნებოდა ახალი საწარმოები ელექტრონიკაში, მანქანათმშენებლობაში და იმ დროის სხვა მაღალტექნოლოგიურ დარგებში.

1972-1979 წლებში სამხრეთ კორეაში მშპ-ის ზრდამ ერთ სულ მოსახლეზე ფენომენალურ მასშტაბებს მიაღწია და მიახლოვებით 5-ჯერ გაიზრდა. ექსპორტი კი უფრო სწრაფად იზრდებოდა და ამერიკულ დოლარში გაანგარიშებით 9-ჯერ გაიზრდა.”

ახალგაზრდობისა და სტუდენტების მსოფლიო ფესტივალი

2017 წლის 14-22 ოქტომბრის განმავლობაში, რუსეთის ქალაქ სოჭში სტუდენტების და ახალგაზრდების საერთაშორისო ფესტივალი გაიმართა.

images (1)ფესტივალზე 30 000-მდე ახალგაზრდა იქნა მიწვეული მსოფლიოს 180-მდე ქვეყნიდან. ღონისძიებაზე მიპატიჟებული იყო აგრეთვე საქართველოს დელეგაცია. ფესტივალზე იმყოფებოდნენ პოლიტიკანოს წარმომადგენლებიც და გთავაზობთ ჩვენს მიერ დანახული ფესტივალის აღწერას.

ფესტივალი გამოირჩეოდა თავისი მასშტაბურობით, პომპეზურობით და წარმომაგდენლობით. მაგრამ ჩვენ ყურადღება გვინდა გავამახვილოთ მის ერთ-ერთ საინტერესო შემადგენლზე, კერძოდ იმ ფაქტზე რომ ფესტივალი გამოირჩეოდა მემარცხენე აქტივისტების სოლიდური კონტინგენტით. კომუნისტების და სოციალისტების უხვი წარმომადგენლობით გამოირჩეოდნენ, როგორც ლათინური ამერიკის, ასევე ევროპის ქვეყნები.

IMG_2572.jpg

IMG_2583.jpg

IMG_2586.jpg

IMG_2594.jpg

IMG_2595

IMG_2603.jpg

ჩვენ თითიეულ მათგანს გავესაუბრეთ. თავისი მხიარულებით და პოზიტიური განწყობით გამოირჩეოდნენ ლათინური ამერიკის, კერძოდ კი ცენტრალური ამერიკის ქვეყნების წარმომადგენლები. მიუხედავად არც თუ ისე სახარბიელო ეკონომიკური მდგომარეობისა, ისინი ყველაზე ბედნიერად გამოიყურებოდნენ. ამაზე სხვათაშორის სხვადასხვა ე.წ. ბედნიერების რეიტინგებიც მეტყველებს.

სხვადასხვა ევროპული ქვეყნების წარმომადგენლები ცალსახად აღნიშნავდნენ, რომ მათ ქვეყნებში მოსახლეობის უმრავლესობა ევროკავშირის პოლიტიკით იმედგაცრუებულია:

  • კერძოდ, ევროკავშირში შემავალი ქვეყნები მხოლოდ წესდების მიხედვით არიან თანასწორები, რეალურად კი მათ დამოუკიდებელი პოლიტიკის წარმართვის საშუალება არ გააჩნიათ. ისინი სუვერენიტეტს ფაქტიურად კარგავენ, რადგანაც ხშირ შემთხვევაში ბრიუსელის დირექტივების შესრულება უწევთ. მაგალითად პოლონელი ახალზარდები ერთხმად აღნიშნავდნენ, რომ ევროკავშირი მათ ემუქრება თუ ისინი, მიგრანტებისთვის არ საზღვრებს გახსნიან.

 

  • ევროკავშირი არის გლობალური კაპიტალუსტური სისტემის გასამყარებელი ინსტიტუტი, რომელიც ხშირ შემთხვევაში ტრანსნაციონალური კორპორაციების ინტერესებიდან გამომდინარე მოქმედებს და არა ქვეყნის მოსახლეობის საჭიროებებიდან გამომდინარე.

 

IMG_2644.JPG

ამ დღეების განმავლობაში შემოგთავაზებთ ახალგაზრდა ევროპელ აქტივისტებთან მცირე ვიდეო ინტერვიუებს, სადაც ისინი ევროკავშირზე საუბრობენ.

ბედნიერების საერთაშორისო ინდექსი (HPI)

download

ბედნიერების საერთაშორისო ინდექსი (Happy Planet Index) წარმოადგენს ინდექსს, რომელიც აღწერს ადამიანების კეთილდღეობას მსოფლიოს სხვადასხვა წერტილში. ეს ინდექსი შემოთავაზებულ იქნა ახალი ეკონომიკის ფონდის მიერ (New Economics Foundation) 2006 წელს. ინდექსის მთავარ მიზანს წარმოადგენს ადამიანების კეთილდღეობის რეალური გაზომვა. ცხოვრების დონის გასაზომად ეკონომისტები ხშირად იყენებენ ისეთ ინდიკატორებს, როგორებიცაა მშპ ერთ სულ მოსახლეზე, ან ადამიანური განვითარების ინდექსი. თუმცა აღსანიშნავია ის, რომ ეს ინდიკატორები ხშირ შემთხვევაში ავთენტურად არ ასახავენ  სხვადასხვა ქვეყნების განვითარების დონეს.

პირველ რიგში უნდა ავღნიშნოთ ის რომ, ძალიან ბევრი ადამიანის მიზანია იყოს ბედნიერი და ჯანმრთელი, და არა მაგალითად უსაზღვროდ მდიდარი.

როდესაც ქვეყნების განვითარების დონეს მხოლოდ მშპ-ით ადარებენ ერთმანეთს ეს ძალიან ხშირად ბევრ უზუსტობას იწვევს.

ბენდიერების საერთაშორის ინდექსის გამოსათვლელად გამოიყენება 4 ძირითადი მაჩვენებელი: მოქალაქეების სუბიექტური კმაყოფილების გრძნობა, სიცოცხლის საშუალო ხანგრძილივობა, ე.წ ეკოკოგიური კვალი და უთანასწორობა.

ბედნიერების სართაშორისო ინდექსის გაანგარიშება შემდეგნაირად ხდება.

HuuvjMfY6M-Uv9C29ujfFBiJelleT0O3v3TK75Qy9yU

Wellbeing (კეთილდღეობა) – როგორ აფასებენ ამა თუ იმ ქვეყნის მოქაქლეეები საკუთარ კეთილდღეობას, რადმენად კარგად გრძნობენ თავს.

Life expectancy (სიცოცხლის ხანგრძლივობა) – იმ წლების საშუალო რაოდენობა, რომელიც მოსალოდნელია რომ იცოცხლონ სხვადასხვა ქვეყნის მოქალაქეებმა.

Inequality of outcomes (უთანასწორობა)უთანასწორობა ქვეყნის მოქალაქეებს შორის.

(Ecological Footprint) (ეკოლოგიური კვალი) – ქვეყნის თითოელი მოქალაქის საშუალო ზემოქმედება გარემოზე, Global Footprint Network-ის მონაცემების მიხედვით.

ბედნიერების საერთაშორისო ინდექსი= კეთილდღეობაXსიცოცხლის ხანგრძლივობაX უთანასწორობა/ეკოლოგიური კვალი

ალბათ ბევრ მკითხველ გაუკვირდება, რომ ამ რეიტინგის სათავეში ვერ მოხვდნენ განვითარებული დასავლური ან სულაც ნორდიკული ქვეყნები. 2016 წლის მონაცემებით პირველი ათიეული შემდეგნაირად გამოყურება: – 1. კოსტა რიკა 2. მექსიკა 3. კოლუმბია 4. ვანაუტუ 5. ვიეტნამი 6. პანამა 7. ნიკარაგუა 8. ბანგლადეში 9. ტაილანდი 10. ეკვადორი.

jfkZgT1YAbDqCbzy66p5ke8-mfsSTo0Ar32X5NuQDho

თუ რომელიმე თქვენგანს ამ ქვეყნების მოქალაქეებთან გაკრვეული შეხება გქონიათ, მაშინ კარგად გემახსოვრებათ, რომ მათი ურმავლესობა მეტისმეტად მხიარული, სიცოცხლით სავსე, მუდამ მომღიმარი და მეტისმეტად პოზიტიურია. სწორედ ეს გამოარჩევთ მათ სხვა ქვეყნების მოქალაქეებისგან, მათი საშუალო შემოსავალი შეიძლება რამდენიმეჯერ ნაკლები იყო, ვიდრე განვითარებული დასავლური ქვეყნების მოქალაქეეებისა, მაგრამ მათი ცხოვრების ხარისხზე ეს არსებით გავლენას ვერ ახდენს.

საერთაშორისო კვლევით ორგანიზაცია Gallup-ის მონაცემების მიხედვით, ცენტრალური ამერიკის ქვეყნები კეთილდღეობის ყველაზე მაღალი მაჩვენებლით გამოირჩევიან. ისინი ასევე ლიდერობენ სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობის მიხედვით და (78.5 წელი), ანუ ისინი მაგალითად აშშ-ის მოქალაქეებზე უფრო დიდხანს ცოცხლობენ.

რეზუმირების სახით შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ცენტრალური ამერიკის ქვეყნებში ჯანმრთელობა, განათლება და ბედნიერება მიიღწევა უფრო ნაკლები რესურსების გამოყენებით, ვიდრე დასავლურ სამყაროში. 

აღნიშნული რეიტინგის 2016 წლის მონაცემების მიხედვით საქართველო მსოფლიოში მე-40 ადგილზე იმყოფება, აშშ 108-ზე, ხოლო რუსეთი კი 116-ზე.

sdfsdf.jpg

ინდექსთან დაკავშირებული სხვა დეტალები შეგიძლიათ ოფიციალურ საიტზე იხილოთ – http://happyplanetindex.org/

მარიანა მაცუკატო: “სახელმწიფო როგორც ინოვატორი მეწარმე”

mariana-mazzucato

იტალიელი რევოლუციონერი

მარიანა მაცუკატო გახდა ერთ-ერთი პირველი ეკონომისტი, რომელმაც გააქარწყლა მითი კერძო ბიზნესის როლის შესახებ ინოვაციური ეკონომიკის შექმნის პროცესში. დღესდღეობით დომინირებს აზრი, რომლის თანახმდაც ბაზრის უმთავრესი მოთამაშეები მეწარმეები და ვენჩურული ინვესტორები არიან. მაცუკატომ კი თავის კვლევებში აჩვენა ის, რომ უახლესი ტექნოლოგიები, როგორიცაა მაგალითად ინტერნეტი და iphone-ის მიერ გამოყენებადი (GPRS, touchscreen, Siri) დაფინანსებული და რეალიზებული იყო სახელმწიფო საქტორში, ხოლო ამ ტექნოლოგიების გამოყენების შედეგად მიღებული აურაცხელ მოგებას საერთო ჯამში კერძო ბიზნესი ითვისებს. მისი მთავარი იდეა, რაც მან თავს უმთავრეს ნაშრომში – “სახელმწიფო მეწარმე – მითები საზოგადოებრივ და კერძო სექტორზე” [The Entrepreneurial State: Debunking Public vs. Private Sector Myths]

ES-US-cover.jpg

მაცუკატომ თავისი ხედვა შემდეგნაირად ჩამოაყალიბა – კომპანიები, რომლებიც სახელმწიფო გამოგონებების მეშვეობით იღებენ შემოსავალს, მოგების ნაწილი სახელმწიფოს უნდა დაუბრუნონ.

ის იდეა სულ უფრო და უფრო ხშირად ხდება სხვადასხვა დისკუსიების საგანი, განსაკუთრებით კი კრიზისების დროს, როდესაც სახელმწიფო ხარჯები მცირდება, ხოლო ინოვაციების აუცილებლობა იზრდება. პროფესორი მაცუკატო საკმაოდ ავტორიტეტულ ეკონომისტად მიიჩნევა, ყოველთვის ყურადღების ცენტრშია და მასზე საკმაოდ დიდი მოთხოვნაა. მას ხან ევროკომისია იწვევს კონსულტანტის რანგში, ხან შოტლანდიის მთავრობა, ხან NASA. რა თქმა უნდა მას კრიტიკოსებიც არ აკლია, იმ მეწარმეების და პოლიტიკოსების სახით, რომლებიც ფინანსების მაცუკატოსეული გადანაწილების მოწინააღმდეგეები არიან.

„ჩემი მიზანია დისკუსიის არსის შეცვლა. თუ ჩვენ გვსურს გრძელვადიანი, მდგრადი განვითარების მიღწევა და არა სპეკულატიური ზრდისა, ჩვენ უნდა გავიგოთ საიდან შეიძლება გაჩნდეს ეს ზრდა. თუ იმ ქვეყნების გამოცდილებას გავაანალიზებთ, რომელთაც უკვე შეძლეს ჭკვიანურ ინოვოცაიციურ ტრაექტორიაზე გასვლა, მაშინ შევამჩნევთ რომ ეს მოხდა სახელმწიფოს ძლიერი ჩარევის შედეგად. შეგვიძლია თუ არა ჩვენ ანალოგიური პროგრესი სახელმწიფო ხარჯების არსებითი შემცირების პირობებში?“ – აცხადებს მარიანა მაცუკატო.

აი როგორ ხსნის ამ ყველაფერს იტალიური წარმოშობის ეკონომისტი. როდესაც კეთილდღეობას და ახალი ღირებულების შექმნის შესახებ მსჯელობენ, კერძო სექტორს უძლეველი ლომის როლში გვიხატავენ, რომელიც სახელმწიფო სექტორის გისოსებში ზის. თუ გისოსებს მოვაშორებთ, ლომი დაიწყებს ხეტიალს და ყმუილს. რეალურად კი კერძო კომპანიები იშვიათად არიან ლომები, ისინი უფრო კატებს წააგავენ. მენეჯერები პირველ რიგში კონცენტრირებულები არიან ხარჯების შემცირებაზე, იმ კომპანიის აქციების ფასის ზრდაზე, სადაც თვითონ მუშაობენ და არა ინვესტიციებში კვლევასა და განვითარებაში (Research and Development) და კომპანიის გრძელვადიანი ზრდის სტიმულირებაში.

მაცუკატო ამტკიცებს რომ სახელმწიფოს როლი ბევრად უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ეს დღესდღეობითაა მიჩნეული.

ნებისმიერი მსხვილი სახელმწიფოს მთავრობა ცდილობს გლობალური ამოცანების რეალიზებას (პირველად კოსმოსში გაუშვას თავისი მოქალაქე კოსმოსში, პიველად გაუშვას –  მთვარაზე) ეს ეხება ინვესტიციებს სხვადასხვა საწარმოო სექტორების განსავითარებლად მათი ფორმირების სტადიაში, მათ შორის ნახევრაგამტარებში, ინტერნეტში. “საჭიროა რომ სახელმწიფომ დაიღრიალოს“ – ესე ხსნის მაცუკატო თუ როგორაა შესაძლებელი ახალი ინოვაციური გადაწყვეტილებების ბიძგი.

მაცუკატოს თეორია

სილიკონის ველის ლეგენდარული მეწარმეებიც კი არც თუ ისეთი ჭკვიანები არიან, როგორც ეს ბევრს ჰგონია. რა თქმა უნდა სტივ ჯობსის და ილონ მასკის მსგავს ადამიანებს დამსახურებული პატივი უნდა მივაგოთ, მაგრამ ამ ადამიანების სამეწარმეო ბრწყინვალება დიდი ისტორიის მცირე ნაწილია. მაგალითად ჭკვიანი ტექნოლოგიები უმრავლესობა, რაც Iphone-ში გამოიყენება (Siri, Touchscreen, GPRS) სახელმწფიოს მიერ დაფინანსებული კვლევების ნაყოფია.

21462669_1486983051347484_4798622374663840147_n (1)

“სახელმწიფომ დააფინანსა ფუნდამენტური და გამოყენებითი სახის კვლევები, მოახდინა სახელმწიფო სახსრების ინვესტირება ისეთ კომპანიებში, როგორიცაა მაგალითად Tesla. ანუ სახელმწიფომ გააკეთა ის, რაც ვენჩურულ კაპიტალს უნდა გაეკეთებინა” აღნიშნავს მაცუკატო.

სილიკონის ველის ერთ-ერთი მთავარი მამოძრავებელი ძალა და ლოკომოტივი აშშ-ის თავდაცვის კვლევის სააგენტო, იგივე Darpa იყო, რომელიც 1958 წელს პრეზიდენტმა დუაიტ ეიზენჰაუერმა დააარსა, მას შემდეგ რაც საბჭოთა კავშირმა თანამგზავრი “სპუტნიკი” გაუშვა. აშშ-ის თავდაცვის სამინისტრომ მილიარდობით დოლარი დახარჯა ფუნდამენტურ კვლევებში, რამაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ინტერნეტის განვითარებაში. სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებულმა ჯანდაცვის ინსტიტუტებმა ანალოგიურად უდიდესი როლი ითამაშეს ფარმაცევტული წარმოების განვითარებაში. კიდევ ერთი კარგი მაგალითია აშშ-ის ყოფილი პრეზიდენტის, ბარაკ ობამას მიერ აშშ-ს ენერგეტიკის დეპარტამენტის სტრუქტურაში სპეციალური სააგენტოს ARPA-E-ის შექმნა, რომელსაც განახლებადი ენერგიის ტექნოლოგიების სტიმულირება ევალება.

ჩინეთში, ბრაზილიაში, ისრაელში, დანიაში, გერმანიაში სახელმწიფოს მხოლოდ ბაზრის მარეგულირებლად კი არ გვევლინება, არამედ აქტიურად მონაწილეობს ბაზრის შექმნაში და ფორმირებაში. მაცუკატოს მაგალითისთვის მოჰყავს პროგრამა Yozma ისრაელში, რომელიც იმ პროექტების ექსპერტიზას და დაფინანსებას ახდენს, რომლის საბოლოო მიზანია სტარტაპების ნაციის ჩამოყალიბება.

მარიანა მაცუკატო უფრო და უფრო რადიკალურად გამოდის, როდესაც საქმე ტექნოლოგიური ინოვაციების გამოყენების შედეგად მიღებული შემოსავლების გადანაწილებას ეხება. “თუ თქვენ იზიარებთ იმ მოსაზრებას რომ სახელმწიფოს ბევრი კომპანიის წარმატებაში გარკვეული პასუხისმგებლობა აკისრია, მაშინ უნდა მიიღოს თუ არა მან სანაცვლოდ ეკონომიკური სარგებლის ნაწილი? – კი. ბიზნესის პასუხი ამაზე შეიძლება იყოს სახელმწიფოსთვის აქციების გარკვეული ნაწილის გადაცემა, ან ისეთი ფონდების შექმნა, რომლებიც კომპანიის მოგების ნაწილის რეინვესტირებას მოახდენს ინოვაციებში.”

მაღალტექნოლოიური და ფარმაცევტული კომპანიები, პირიქით გარკვეულ ფინანსურ შეღავათებს იღებენ სახელმწიფოსგან, იმის მაგივრად რომ უფრო მეტი გაიღონ იმ დახმარების სანაცვლოდ რაც მათ სახელმწიფომ აღმოუჩინა.

ჩაკეტილი წრე

მაცუკატოს აზრით ევროპამ არასწორი დასკვნები გამოიტანა სილიკონის ველის გაკვეთილებიდან. ევროპულმა მთავრობებმა ბიზნესის წარმომადგენლებს ჰკითხეს თუ რა სურდათ მათ და პასუხად მიიღეს რომ ვენჩურული კაპიტალის წახალისება მოახდინათ, გადასახადები შეემცირებინათ და სახელმწიფო ბიუროკრატია მინიმუმამდე დაეყვანათ.

მაცუკატო აღნიშნავს: “კომპანიები ინვესტირებას ახდენენ მხოლოდ იმ დარგებში, სადაც უკვე არის ტექნილოგიური და საბაზრო შესაძლებლობები. თუ ჩვენ მათ გადასახადებს შევუმცირებთ, ეს ნიშნავს იმას რომ ისინი მომენტალურად გამდიდრდებიან. და რითი დაკავდებიან ამის შემდეგ ბიზნესის მფლობელები? შემდეგ ისინი უფრო დიდხანს ითამაშებენ გოფლს, ხოლო ინვესტირებას მოერიდებიან.”

მარიანა მაცუკატო არა მხოლოდ თეორიტიკოსი ეკონომისტია, არამედ სხვადასხვა ქვეყნის მთავრობებთანაც აქტიურად თანამშრომლობს. ის მაგალითად NASA-ს კონსულტანტია პასუხიმგებლობის გადანაწილების საკითხებში სახელმწიფოსა და კერძო სექტორს შორის.

საგარეო ინვესტიციების ავკარგიანობის ანალიზი

პირდაპირი საგარეო ინვესტიციები ხშირად მიიჩნევა, როგორც განვითარებადი ქვეყნების ეკონომიკის განვითარების უმოკლეს და ყველაზე ეფექტიან გზად. მაგრამ ეს შესაძლებელია მხოლოდ მკაცრი პირობების გათვალისწინებით. თუ ეს პირობები მკაცრად არ არის განსაზღვრული, პირდაპირმა საგარეო ინვესტიციებმა შეიძლება შეაფერხონ ეკონომიკის მდგრადი და ჯანსაღი განვითარება.

sovershennaya_konkurenciya_i_chistaya_monopoliya

დასავლეთ ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში, როდესაც რაიმე ბიზნესი, რომლის არსებობაც სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია სახელმწიფოსთვის დგება უცხოელი ინვესტორების ხელში ჩაგდების საფრთხის ქვეშ ყოველთვის იწვევს დიდ შფოთვასა და დისკუსიებს ამ კონკრეტულ სახელმწიფოში. ზუსტად ეს მოხდა ახლო წარსულში, როდესაც საბანკო სექტორის ისტორიაში ერთ-ერთ უმსხვილესი გასხვისება მოხდა. კონსორციუმი, რომელიც შედგებოდა სხვადასხვა ბანკებისგან Fortis-მა (ბელგია), შოტლანდიის სამეფო ბანკი (დიდი ბრიტანეთი) Santander (ესპანეთი), შეისყიდა ჰოლანდიური ბანკი ABN Amro.  ჰოლანდიურმა პრესამ, კერძოდ DeVolkskrant-ი გამოვიდა შემდეგი კომენტარით: „უზარმაზარი ბანკი, რომელმაც 200 წელი დახარჯა საკუთარი წარმატების მისაღწევად, დღეს გაგლეჯილია, როგორც შველი მგლების მიერ“.

რატომ მოყვა ამას ასეთი ემოციური გამოხმაურება? პოლიტიკოსები და მათ შორის არა მხოლოდ ჰოლანდიელები,  ცდილობდნენ ბოლო ათწლეულების განმავლობაში შეექმნათ ისეთი საერთაშორისო ვითარება, რომლის პირობებში ადვილი იქნებოდა საგარეო პირდაპირი ინვესტიციების განხორციელება. მთავარი პოსტულატი იყო ის, რომ ასეთი სახის ინვესტიციები შეიძლება მხოლოდ დადებით ხასიათს ატარებდეს. ქვეყანაში მოედინება ახალი კაპიტალი, რაც აამაღლებს კონკურენციას და მწარმოებლურობას,  რაც უკეთეს შედეგამდე მიიყვანს ადგილობრივ ეკონომიკას; ასევე ეს ხელს შეუწყობს ტექნოლოგიებისა და მენეჯმენტის დახვეწას, რასაც უცხოელი ინვესტორები კაპიტალთან ერთად შემოიტანენ ქვეყანაში.

პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები (FDI) მიიჩნევა განსაკუთრებულად ეფექტურად განვითარებადი ქვეყნების ეკონომიკისათვის. მსოფლიო ბანკი და საერთაშორისო სავალუტო ფონდი და სხვა დასავლური ფინანსური ინტიტურები მტკიცეად ურჩევენ მესამე სამყაროს ქვეყნებს შექმნან ყველანაირი პირობები მსგავსი ინვესტიციების მაქსიმალური მიზიდვისთვის, რაც მისცემს მათ სწრაფი განვითარების საშუალებას, რასაც ისინი ახლა საჭიროებენ. მათი აზრით პირდაპირი ინვესტიციების ძირითადი უპირატესობა ყველა სხვა კაპიტალითან მიმართებაში იმაში მდგომარეობს, რომ ადვილად მოძრავი არ არის და ეკონომიკის გაუარესების პირობებში არ იკარგება და უკან არ ბრუნდება.

პირდაპირი ინვესტიციები რჩებოდა სტაბილურ დონეზე, მაგალითად  1997 წელს აზიის და 1994 წელს მექსიკის ფინანსური კრიზისების დროს, ასევე საკრედიტო კრიზის დროს ლათინურ ამერიკაში 1980-იან წლებში. თავისი სტაბილურობის გამო კემბრიჯის ეკონომისტმა ჰა იუნ ჩანმა უწოდა პირდაპირ ინვესტიციებს „საგარეო ინვესტიციების დედა ტერეზა“, ხოლო რიკარდო ჰაუსმანმა და ედუარდო-ფერნანდო არიასმა ინტერ-ამერიკული განვითარების ბანკიდან (IDB), პირდაპირი საგარეო ინვესტიცები აღწერეს, როგორც გლობალური ეკონომიკის „კარგი ქოლესტერინი“

საგარეო ინვესტიციები, როგორც ადგილობრივი ბიზნესის შთანთქმის საშუალება

ბოლო ათწლეულის განმავლობაში მეცნიერები მუშაობენ იმაზე, რომ ზუსტად დაადგინონ პირდაპირი საგარეო ინვესტიციების ეფექტი განვითარებადი ქვეყნების ეკონომიკისათვის. დღეს ჩვენ გვაქვს იმის საშუალება, რომ იმპირიული დაკვირვების შედეგად გამოვიტანოთ დასკვნა პირდაპირი ინვესტიციების ავკარგიანობის შესახებ. მაგრამ სანამ ამაზე გადავალთ უნდა ავხსნათ საერთოდ რას წარმოადგენს პირდაპირი საგარეო ინვესტიცია და როგორ მუშაობს ის მსოფლიო სხავადასხვა წერტილში.

პირდაპირი უცხოური ინვესტიცია არ ნიშნავს აუცილებლად ყოველთვის რომელიმე მულტინაციონალური კომპანიის მიერ ახალი ქარხნის ან საწარმოს გახსნას, როგორც ეს ხშირად  წარმოუდგენიათ. ის გვიჩვენებს იმას, თუ რა გზით ფინანსდება ინვესტიციები. თუ რომელიმე უცხოური კომპანია ან კონსორციუმი შეისყიდის ქვეყნაში ადგილობრივი ბიზნესის გარკვეულ %-ს. ეს უკვე მიიჩნევა საგარეო პირდაპირ ინვესტიციად.

სტატისტიკურად საგარეო პირდაპირი ინვესტიციების 80 % წარმოდგენს ადგილობრივი ბიზნესის შთანთქმის ფორმას უცხოური კომპანიების მიერ.  ეს არ არის ახალი ეკონომიკური აქტივობის შემქნა, ეს არის მხოლოდ და მხოლოდ ბიზნესის მფლობელის ჩანაცვლება. 

ასეთი ინვესტიცია, ასევე აუცილებლად უნდა იყოს დაფინანსებული საზღვარგარეთიდან, რათა მიჩნეულ იყოს საგარეო პირდაპირ ინვესტიციად. თუ კაპიტალი მოედინება ადგილობრივი ბანკიდან, ის აღარ მიიჩნევა პირდაპირ საგარეო ინვესტიციად. მფლობელის კომპანიის შთანთქმის შემთხვევაში, ყოფილ მფლობელს შეუძლია მიმართოს კაპიტალი საზღვარგარეთ. თუ ასე ხდება, როგორც მაგალითად ლათინური ამერიკის ქვეყნებში 1990-ანი წლების კრიზისის დროს, როდესაც მრავალი ადგილობრივი მსხვილი კომპანია იქნა პრივატიზებული, პირდაპირ საგარეო ინვესტიციებს არ შეუწყვია ხელი ქვეყნის ეკონომიკური განვითარებისთვოს და რეალური ზრდისთვის.

პირდაპირი საგარეო ინვესტიცია არის „მავნე სიკეთე“

2006 წელს გაეროს ვაჭრობისა და განვითარების კონფერენციის რეპორტის მიხედვით – World Investment Report, მსოფლიოში პირდაპირ საგარეო ინვესტიციებმა იმატეს 29 %-ით 2005 წელთან შედარებით და 2006 წელსშეადგინეს $960 მლრდ. განვითარებად ქვეყნებში ფულადი ნაკადის შემოდინება გაიზარდა 36%-ით და შეადგინა $334 მლრდ. ამ ინვესტიციების ლომის წილი მოდიოდა განვითარებადი ქვეყნების ეკონომიკებზე, საშუალოზე მაღალი შემოსავლების მქონე ქვეყნებზე – ბრაზილია, ჩინეთი, ინდოეთი და სამხრეთ აფრიკა, მათ შემდეგ მოდიოდა ეგვიპტე და ნიგერია. 34 ყველაზე ნაკლებად განვითარებულმა ქვეყანამ, რომელიც ძირითადად აფრიკის კონტინენტზეა განლაგებული პირდაპირი ინვესტიციების ძალიან მცირე ოდენობით მიიღო. ეს ინვესტიციები აფრიკაში უმეტესწილად ეხებოდა ქვეყნების მთავარ საშემოსავლო სფეროებს – ნავთობს, სოფლის მეუროებას სამთო მრეწველობას.

ჰაუსმანის და ფერნანდეს-არიასის კვლევა გვარწმუნებს იმაში, რომ ქვეყნის ეკონიმიკის განვითარებასთან ერთად იზრდება ქვეყანაში საგარეო უცხოური ინვესტიციები და არა პირიქით. თუმცა აღსანიშნავია, რომ პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების კაპიტალის წილი შედარებით მაღალია უფრო მაღალია ღარიბ, განუვითარებელ ქვეყნებში, სუსტი ინსტიტუტებით და ბუნებრივი რესურსების დიდი მარაგით. პირდაპირი საგარეო ინვესტიციების წილი მთლიან ეკონომიკაში მცირდება ეკონომიკურ ზრდასთან ერთად, ეს ერთი შეხედვით შეიძლება უცნაურად მოგეჩვენოთ, რაც საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ დასკვნა საგარეო ინვესტიციების მავნებლურ ხასიათზე.

პროცენტული მაჩვენებლებით ნაკლებად განვითარებული ქვეყნები დრამატულად ხდებიან მგავსს საგარეო ინვესტიციებზე დამოკიდებულები. ამავდროულად მათ უჭირთ კაპიტალის მოზიდვა, რადგანაც სიტუაცია ამ ქვეყნებში არ არის სტაბილური და ინფრასტრუქტურა არ არის განვითარებული. ცუდია ეს თუ კარგი ქვეყნის ეკონომიკური განვითარებისთვის?

ბაზრიდან განდევნა

ემპერიული კვლევა გვაძლევს იმის საშუალებას, რომ დავადგინოთ არის თუ არა პირდაპირი საგარეო ინვესტიცია პანაცეა განვითარებადი ქვეყნებისთვის, როგორც ამას მსოფლიო ბანკი და საერთაშორისო სავალუტო ფონდი გვარწმუნებენ ამდენი ხნის განმავლობაში. სხვადასხვა კვლევის თანახმად პირდაპირ საგარეო ინვესტიციებს მართლაც შეუძლიათ სწრაფი ეკონომიკური განვითარების ტემპის დაჩქარება, მაგრამ ეს შესაძლებელია მხოლოდ მკაცრი პირობების გათვალისწინებით. თუ წინასწარ განსაზღვრული პირობები არ სრულდება, პირდაპირმა საგარეო ინვესტიციებმა შეიძლება აბსოლუტურად საპირისპირო ეფექტიც კი იქონიოს.

[თეორიის თანახმად ცოდნის ტრანსფერი არის განვითარების ერთ-ერთი მთავარი საწინდარი. ბაზარზე  მულტინაციონალური კომპანიების არსებობა ადგილობრივ მეწარმეებს უახლესი ტექნოლოგიების და ნოუ-ჰაუ კოპირების საშუალებას აძლევს, რაც ზოგადად ქვეყნის ეკონიმის უნდა გამოადგეს. მსგავსმა პროცესმა შეიძლება საგრძნობლად განვითაროს კონკრეტული სექტორი და გააუმჯობესოს ქვეყნის საექსპორტი პოზიციები.] ეს ყველაფერი თეორიის თანახმად, იმ თეორიის თანახმად, რასაც ეკონომიკის სახელმძღვანელოებში ასწავლიან და როგორც მოსახლოებას უხატავენ პოლიტიკოსები და დასავლური ინტიტუტები ინვესტიციების არსს.  საგარეო ინვესტორები ნებაყოფლობით ფაქტიურად არაადროს არ უზიარებენ ტექნოლოგიებს კონკურენტ კომპანიებს, იშვიათად შემთხვევაში მხოლოდ მომწოდებლებს თუ ანდობენ საკუთარ ტექნოლოგიებს. მაქსიმალური მოგების მისაღებად მომწოდებლები რაც შეიძლება ახლოს უნდა იყვნენ მულტინაციონალურ კომპანიებთან.

9999

აღსანიშნავია ისიც მომენტიც, რომ საერთაშორისო კომპანიები რიგ შემთხვევებში არ იყენებენ ადგილობრივ ნედლეულს და ადგილობრივი მეწარმეების საქონელს პროდუქციის გამოშვების დროს. თუ მსგავსი რამ ხდება, მაშინ ცოდნის და ტექნოლოგიების შემდგომი გაზიერება შეზღუდულია. ეს ასევე  უარყოფითად მოქმედებს ქვეყენის სავაჭრო ბალანსზე. (მაგალითად მაკდონალდსი ნედლეულის იმპორტს ახდენს საქართველოში და ასევე სხვა ქვეყნებშიცმხოლოდ ძლიერმა და რეალურად დამოუკიდებელმა ქვეყნებმა  შეიძლება აიძულონ კომპანიები არ გადადგან ასეთი ნაბიჯები. მაგალითად, როდესაც კომპანია Nissan-ი ხსნიდა თავის საწარმოს დიდ ბრიტანეთში ის დაავალდებულეს, რომ ნაწილების 60 % შეიძენა ადგილობრივ ბაზარზე, ხოლო გრძელვადიან პერსპექტივაში მას  80 %-მდე უნდა გაეზარდა ეს მაჩვენებელი, რაც რეალურად მოხდა კიდევაც. იგივე პირობებს დაექვემდებარა კომპანია Ford და General Motors და ეს ყველაფერი ნეოლიბერალიზმის აქტიური აპოლოგეტის, ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის, მარგარეტ ტეტჩერის მმართველობის პერიოდში.

განვითარებად ქვეყნებს არ გააჩნიათ იმის ძალაუფლება რომ საერთაშორისო კომპანიებს მსგავსი პირობები წაუყენონ. ასეთ ქვეყნებში ნებისმიერმა მსხვილმა უცხოურმა კომპანიამ შეიძლება მარტივად ამოაგდოს ბაზრიდან ადგილობრივი კომპანიები. ლიბერალური ლოგიკით ამან შეიძლება გადაარჩიოს ძლიერი ადგილობრივი კომპანიები, რომლებიც კონკურენციის შედეგად გადარჩებიან და საერთაშორისო კომპანიებთან ერთ სექტორში თანაარსებობას შეძლებენ, ხოლო სუსტი კომპანიები კი გაკოტრებიდან და ეს ჯობდა დროულად მომხდარიყო. მაგრამ თუ საერთაშორისო კომპანიები მონოპოლიის ან ოლიგოპოლიის გზას დაადგებიან, ისინი ბაზრიდან გამოდევნიან ადგილობრივ კომპანიებს და შედეგად არანაირი კონკურენცია აღარ იარსებებს.

ზუსტად ეს მოხდა უმეტეს ლათინური ამერიკის და აფრიკის ქვეყანებში, სადაც ადგილობრივი ბიზნესი მთლიანად განიდევნა ბაზრიდან და საგარეო ინვესტიციებმა ამ შემთხვევაში არ მოუტანა რიგ ქვეყანებსს სარგებელი. ერთადერთი შემთხვევა, როდესაც ადგილობრივმა კომპანიებმა შეძლეს საერთაშორისო კომპანიებთან თანაარსებობა არის აზია. მაგრამ აქ უმნიშვნელოვანესი როლი ითამაშა ადგილობრივი მეწარმეობის განვითარების და მხარდაჭერის პროგრამებმა (იაპონია, სამხრეთ კორეა, ტაივანი, ჩინეთი), სადაც წლების განმავლობაში იქმნებოდა სასათბურე პირობები ადგილობრივი კომპანიების მხარდასაჭერად, პროტექციონიზმის, სახელმწიფო სუბსიდეიების და სხვა ეკონომიკური ინსტრუმენტების გამოყენების მეშვეობით. მხოლოდ ამის შემდეგ, უკვე მომძლავრებულმა აზიურმა კომპანიებმა შეძლება დასავლური კომპანიებისთვის წინააღმდეგობის გაწევა და მათთან კონკურენცია.

რესურსების მაძიებელი პირდაპირი საგარეო ინვესტიციები   

ბევრი, ყველაზე ნაკლებად განვითარებული აფრიკის ქვეყანა აღმოჩნდა იმ მახეში, სადაც საარსებოდ მხოლოდ თავიანთ ბუნებრივ რესურსებზე აღმოჩნდნენ დამოკიდებულები, აღნიშნავს ოქსფორდის ეკონომისტი პოლ კოლერი, თავის წიგნში The Bottom Billion. ამ შემთხვევაში საგარეო პირდაპირი ინვესტიციების ეფექტი ძლიერაა დამოკიდებულია იმაზე, თუ რომელ სექტორს შეეხო ეს ინვესტიცია.

პირდაპირ საგარეო ინვესტიციები სასარგებლოა თუ ისინი ეხება სამეწარმეო სექტორს. ცენტრალურ ამერიკაში მაგალითად ისეთ ისეთი სამეწარმეო კომპანიები, როგორიც არის Chiquita, მოქმედებენ, როგორც ანკლავები, რომელთან არანაირი კავშირი არ გააჩნიათ ქვეყნების ეკონომიკურ განვითარებასთან. Chiquita-ს და მის მგსავსს საერთაშორისო კორპორაციებს ცენტრალური ამერიკა რომ დაედოვებინათ, უფრო დიდ შეღავათს და განვითარების შესაძლებლობას მოუტანდნენ ამ ქვეყნებს.

ეს სიტუაცია განსხვავდება აზიის მაგალითისგან, სადაც ინვესტიციები ეფექტურობის მიხედვით ხორციელდებოდა. საგარეო ინვესტორები კაპიტალის დაბანდებას სამეწარმეო სექტორში მხოლოდ მაშინ ახდენენ, როდესაც ისინი დარწმუნებულები არიან , რომ ადგილობრივ კომპანიებთან შედარებით ბევრად წარმატებულად შეძლებენ ოპერირებას. ეს ინვესტორები მომწოდებლებს დაეხმარებიან უფრო ეფექტურად მუსაობაში, რადგანაც ეს მათ ინტერესშია. ეფექტურობის მაძიებელი ინვესტიციები ყოველთვის ადგილობრივ გარემოსთან ურთიერთქმედების შედეგად ფუნქციონირებს.

თუმცა აღსანიშნავია რესურსების მაძიებელი ინვესტიციების მთავარი პრობლემა მდგომარეობს იმაში, რომ ის ყოველთვის ეძებს ქვეყნებს, სადაც უკიდურესად დაბალი ხელფასებია (ჩინეთი, ინდოეთი) რითიც ის წარმოშობს „რბოლას ფსეკარამდე“. თუ ქვეყანაში საშუალო ხელფასი გაიზრდება (მაგალითად დაწესდება მინიმალური ხელფასი) ინვესტორები წარმოებას გადაიტანენ იმ ქვეყნებში, სადაც ხელფასი დაბალია.

არის კიდევ ერთი ინვესტიცის სახეობა – ბაზრის მაძიებელი ინვესტიცია. ასეთი სახის ინვესტიციები ახალი ბაზრების ძიებაში არიან, სადაც ისინი შეძლებენ პროდუქციის, ხშირ შემთხვევაში კი სერვისის რეალიზებას. ასეთი სახეს ინვესტიციამ შეიძლება მოიტანოს ცოდნის განაწილება-გაზიარება, მაგრამ მხოლოდ შორეულ პერსპექტივებში. საქმე იმაშია, რომ ასეთი სახის ინვესტიციები დადებითად არ მოქმედებს მიმღები ქვეყნის საგადასხდელო ბალანსზე, რადგანაც ინვესტიციები ძირითადად ადგილობრივ მომხმარებლებზეა ორიენტირებული და არა საქონლის და მომსახურების ექსპორტზე.

განვითარების პარადოქსი

შეიძლება ითქვას, რომ განვითარებადი ქვეყნები ერთგვარ პარადოქსში იმყოფებიან. იმისთვის რომ  ეკონომიკის განვითარება პირდაპირი საგარეო ინვესტიციების მეშვეობით მოხდეს, საჭიროა ეკონომიკის განვითარება აუცილებელ დონემდე, რათა შესაძლებელი იყოს საგარეო ინვესტიციებიდან მაქსიმალური ეფექტის მიღება („თავსებადობის უნარი“, როგორც ეს ეკონომისტების ჟარგონზე ითქმის.) განვითარებადი ქვეყნების უმრავლესობაში, რომელთა ეკონომიკები არ არის განვითარებული საჭირო დონეზე შეუძლებელია ცოდნის და ტექნოლოგიური ნოუ-ჰაუს აბსორბირება (კოპირება/ემულაცია), რათა ადგილობრივმა კომპანიებმა შემდგომში ეს თავის საქმიანობაში გამოიყენონ. პირდაპირ საგარეო ინვესტიციებს არ შეუძლია ქვეყნის ეკონომიკური და ინდუსტრიული ზრდის უზრუნველყოფა თუ იქ არ არსებობს ”ადგილობრივი შესძლებლობები”

დღეს უმაღლეს პოლიტიკურ წრეებმა სხვაგვარად  უნდა დააყენონ ეს საკითხი, ვიდრე ის აქამდე იდგა. საჭიროა არა იმაზე ზრუნვა თუ, როგორ უნდა მოიზიდოს ქვეყანამ, რაც შეიძლება მეტი პირდაპირი საგარეო ინვესტიცია, არამედ იმაზე, თუ კონკრეტულად, რომელი ინვესტიციის მოზიდვა ესაჭიროება მას. ამისთვის საჭიროა პირდაპირი საგარეო ინვესტიციების კლასიფიკაცია და შემდგომი რეგულაცია. მაგრამ დღესდღეობით მსგავსი პოლიტიკის გატარება უაღრესად რთულია, რადგანაც დასავლური ეკონომიკური და ფინანსური ინსტიტუტები (მსოფლიო სავაჭრო ორგანიცაცია, მსოფლიო ბანკია ) ყველა იმ კანონის და ნორმის გაუქმებას ითხოვენ განვითარებადი ქვეყნებისგან, რომლებიც საგარეო ინვესტიციებს გარკვეულ დაბრკოლებას უქმნიან.

მაგრამ იქიდან გამომდინარე, რომ პირდაპირი საგარეო ინვესტიციების წარმატება დამოკიდებულია ძალიან სპეციფიკურ პირობებზე, რომლებიც ვარირებს ქვეყნებს და მათ სექტორებს შორის, ქვეყნებს უნდა გააჩნდეთ პოლიტიკის ადეკვატური ინსტრუმენტები საგარეო ინვესტიციების სამართავად.  ისინი გაცილებით უფრო მეტს მოიგებენ თუ შეძლებენ ამ ინვესტიციების მიმართვას იმ სექტორში, რომელსაც სახელმწიფოს აზრით ესაჭიროება განვითარება და არ გადასცენ ამ გადაწყვეტილების მიღების უფლება იმას, ვინც მხოლოდ პირად სარგებელზე ფიქრობს. ასევე მათ უნდა ჰქონდეთ ისეთ ინვესტიციებზე უარის თქმის საშუალება, რომლებიც საფრთხეს უქმნიან სახელმწიფოს ადგილობრივ ბიზნესს.

შერჩევითი პროტექციონიზმი

003

ეს არის ერთადერთი გამოსავალი და ის გზა, რაც აზიის ძალიან ბევრმა ქვეყანამ და თითქმის ყველა განვითარებულმა ქვეყანამ გაიარა. როგორც თანამედროვეობის ერთ-ერთი გამორჩეული ეკონომისტი, კემბრიჯის უნივერსიტეტის ეკონომიკის პროფესორი, ჰა-ჯუნ ჩანგი თავის წიგნში „ Bad Samaritans“ აღნიშნავს, ქვეყნები როგორებიც არიან აშშ და დიდი ბრიტანეთი, რომელებიც დღესდღეობით საგარეო ინვესტიციებზე ყოველგვარი დაბრკოლების მოხსნის მთავარი აპოლოგეტები არიან, თვითონ წლების განმავლობაში საკუთარი ეკონომიკის სექტორებს აქტიურად იცავდნენ საგარეო ინვესტიციებისგან, განსაკუთრებით კი ისეთ დარგებს, როგორიცაა საბანკო ბიზნესი დასაავტომობილო ინდუსტრია.

ზუსტად ამიტომაც მიაღწია ფინურმა კომპანია Nokia-ამ სოლიდურ წარმატებას ბოლო ათწლეულების განმავლობაში. დღესდღეობით ყველასთვის ცნობად კომპანიას 17 წელი დაჭირდა სანამ მოგებაზე გავიდოდა. წლების განმავლობაში Nokia-ს ფინეთის მთავრობდა იცავდა, რათა კონკურენტებს მისი შთანთქნმა არ მოეხდინათ. Nokia-ს მაგალითი არ წარმოადგენს გამონაკლისს, დღევანდელი მულტიონაციონალური კომპანიების უმრავლესობას საწყის ეტაპზე სახელმწიფო სასათბურო პირობებს უქმნიდა და ხელს უშლიდა კონკურენტებს მათ შთანთქმას, ანუ პირდაპირ საგარეო ინვესტიციებზე შეზღუდვებს აწესებდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში დღეს ეს კომპანიები დღეს არ იარსებებდნენ.

გვჭიდება თუ არა ჩვენ დღეს ახალი პილიტიკური დღის წესრიგი? სანიაია ლალი და რაჯეშ ნარულა, რომლებიც პიონერები არიან პირდაპირი საგარეო ინვესტიციების კვლევის საკითხში, ამბობენ შემდეგს: „ბევრი მკვლევარი და მეცნიერი ერთიანდება თავის სკეპტიციზმში ვაშინგტონის კონსესუსის მიმართ და მეინსტრომული ეკონომისტების პრიმიტიულ შეხედულებაში, რომ პირდაპირი საგარეო ინვესტიციები არის ეკონომიკური განვითარების აუცლებელი პირობა – sine qua non. საბაზრო ძალებს არ ძალუძთ სახელმწიფოს როლის ჩანაცვლება პროაქტიული ინდუსტრიული პოლიტიკის განვითარებაში და ხელის შეწყობაში”

ირონიულია ის, რომ განვითარებადი ქვეყნები განვითარებული ქვეყნების კარნახით საინვესტიციო პოლიტიკის კორექტირებას ახდენენ და ფაქტიურად უცხოელ ინვესტორებს განუსაზღვრელ წვდომას ანიჭებენ საკუთარ ბაზრებზე, იმის მიუხედავად რომ ემპირიული გამოცდილება ნათლად გვიჩვნებს, რომ „ტარგეტირებული ეკონომიკა“  განვითარების გაცილებით გზას წარმოადგენს. [“ტარგეტირრებული ეკონომიკა” – როდესაც პოლიტიკა განისაზღვრება ეკონომიკის დარგობრივი განვითარების პრიორიტების მიხედვით, მაგალითად თუ ქვეყანაში გადაწყდა მანქანათმშენებლობის განვითარება, შესაბამისად უნდა დაწესდეს შეზღუდვება ან ძალიან მაღალი ტარიფები უცხოელი კონკურენტების მსგავსი პროდუქციის იმპორტის გასაძნელებლად, ეს დარგი აქტიურად უნდა სარგებლობდეს სახელმწიფო სუბსიდიებით, უცხოელ ინვესტორებს მაქსიმალურად უნდა გაუძნელდეს ამ დარგში მოღვაწე ადგილობრივი კომპანიების ხელში ჩაგდება და ა.შ]

ნატოს სამხედრო დანაშაულები – დასავლური მედიის სიცრუე და კოსოვოს დაპყრობა.

51rwLHmYjxL

„ყოველი ომი იწყება მედიის სიცრუით“ – ასე იწყებს ბელგიელი ჟურნალისტი, მიშელ კოლონი თავის ანალიზს კოსოვოს კონფლიქტის შესახებ, რომლის შედეგად შედეგად აშშ-მ და ნატო-მ  საჰაერო იერიში მიიტანეს იუგოსლავიის ტერიტორიაზე 1999 წელს, ხოლო შემდგომ აშშ-ს და ნატო-ს სამხედროების მიერ მოხდა სერბეთის კოსოვოს პროვინციის მომდევნო ოკუპაცია. აშშ-მ და ნატო-მ წამოაწყეს აგრესიული ომი იუგოსლავიის ტერიტორიული ერთიანობისა და სუვერენიტეტის წინააღმდეგ გაეროს რეზოლუციის გარეშე. საერთაშორისო სამართლის და გაეროს ქარტიის შესაბამისად ომი იყო არალეგიტიმური და დანაშაულებრივი.

როგორ გაიყიდა არალეგიტიმური და დანაშაულებრივი ომი? – როგორც ჰუმანიტარული ინტერვენცია “გენოციდის” და მეორე ჰოლოკოსტის აღმოსაფხვრელად. ეს არის კითხვა, რომლის ანალიზსაც ახდენს კოლონი და ცდილობს პასუხი გასცემ ამ წიგნში.

კოლონმა განაცხადა, რომ წიგნის მთავარი ამოცანაა საშუალება მისცეს მკითხველს შეიცნოს მედია საშუალებების ტყუილები. ის მოიხმარს კოსოვოს კონფლიქტს, როგორც მაგალითს, რათა ასახოს თუ როგორ გამოიყენეს მედია საშუალებებმა და აშშ-ს მთავრობამ “დეზინფორმაცია” და “სამხედრო პროპაგანდა” იმ ფაქტის დასამალად, რომ არანაირი გენოციდი კოსოვოში არ მომხდარა.  მას უნარი შესწევს გააბათილოს აშშ-ს და დასავლური მედიის მიერ შექმნილი სიცრუის და ტყუილების კასკადი. ანალიზი წარმოადგენს მნიშვნელოვან მონაცემებს, რომელიც ხელს უწყობს მედიის ცოდნის საჭირო /კრიტიკულ უნარს, ასევე ანადგურებს აშშ-ს და დასავლური მედიის დანაშაულის ჩადენის ხერხს.

000.jpg

თუ ადგილი ჰქონდა აშშ-ს მხრიდან უპრეცედენტო (აქამდე არნახულ) და მსხვილ საინფორმაციო ომს, პროპაგანდას და დეზინფორმაციულ კამპანიას, რა იდგა მას უკან ? კოლონი აანალიზებს ფარულ დღის წესრიგს და მიზნებს, რომლებიც გააჩნდათ აშშ-ს და ნატო-ს ქვეყნებს აშკარად არალეგიტიმური და დანაშაულებრივი ომის წამოსაწყებად. მან წარმოაჩინა რაოდენ მნიშვნელოვან სტრატეგიულ და სამხედრო ამოცანებს ემსახურებოდა ნატოს გაფართოება სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის მიმართულებებით. სერბეთის ნეიტრალიზება იყო სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი აშშ-თვის და ევროკავშირისთვის, ვინაიდან სერბეთი არ იყო აშშ-ის კარნახს ადვილად დამყოლი პროქსი (მართვადი) სახელმფიფო და არც სატელიტი. სერბეთი წარმოადგენდა დიდ პრობლემას აშშ-ს და ნატო-ს გაფართოების გზაზე. ის უნდა განადგურებულიყო. ეს არის ის, რაც გააკეთეს აშშ-მ და ნატომ. კოსოვოს კონფლიქტი იყო ამის შედეგი.

ეკონომიკური ინტერესები ასევე წარმოადგენდნენ ძირითად მოტივს აშშ-თვის და ნატო-თვის. სერბეთი ეწინააღმდეგებოდა “პრივატიზაციას” და “ღია საზოგადოებას” ფორმირებას, რაც წარმოადგენდა იმის მიზეზს, რომ მისი ეკონომიკის დაპყრობის სურვილი ამოძრავდებდათ ამერიკულ და დასავლურ კორპორაციებს, არასამთავრობოებს და კორპორატიულ კონგლომერატებს.

 

კოლონი ანალიზს იწყებს მედიის სიცრუის და ტყუილების განადგურებით, რომლების მეშვეობითაც ამერიკული და დასავლური მედია ცდილობდნენ “გაეყიდათ” არალეგალური ომი კოსოვოში.  ამერიკული პროპაგანდის მოდელი გულისხმობდა ბოსნიის ჰოლოკოსტის პროპაგანდის ანალოგს/ანარეკლს. სერბებს უნდა დაბრალებოდა გენოციდის მოწყობა. შექმნილიყო ცივსისხლიანი და აბსურდული სისასტიკის ისტორიები, ფაბრიკაციები და შედგენილიყო მსხვერპლის დაუჯერებელი რაოდენობა.  ეთნიკური წმენდის მოგონების გამოცოცხლება, რომელმაც ასე კარგად “გაჭრა” ბოსნიაში. შემდგომ გამომუშავებულიყო გენოციდის პროპაგანდის არგუმენტები.

ამერიკული და დასავლური მედია აცხადებდნენ, რომ 100 000 ალბანელი მუსლიმი უგზო-უკვლოდ იყო დაკარგული და ივარაუდეს, რომ ისინი სერბებმა მოკლეს. 1999 წლის 25 ივნისს აშშ-ის პრეზიდენტმა ბილ კლინტონმა თეთრ სახლში პრეს-კონფერენციაზე  განაცხადა, რომ ათობით ათასი ადამიანი, რომელიც არის ალბანელი მუსლიმი, იყო მოკლული კოსოვოში სლობოდან მილოშევიჩის პირდაპირი განკარგულებით. ეს იყო ნონსენსი და წინასწარ განზრახული ტყუილი. ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა უწყების წარმომადგენელი ჯეფ ჰუნი ასევე ამტკიცებდა, რომ როგორც აღმოჩნდა 10 000-მდე ადამიანი იყო მოკლული იდა 100-ზე მეტ მომხდარ ხოცვა-ჟლეტაზე ამახვილებდა ყურადღებას. ეს ყველაფერი იყო მოჩვენებითი, ცინიკური და ამორალური სიცრუის გავრცელება სახელმწიფო ლიდერების მხრიდან. მაგრამ ბილ კლინტონს და ტონი ბლერს ესმოდათ, რომ ყველაზე აღმაშფოთებელ ტყუილებს და სიცრუეს არ მოჰყვება უკუგება და მათთვის უარყოფითი შედეგი.  გენოციდის თემით თამაშის მეშვეობით, მეტიც, შიდა, სეპარატისტული კონფლიქტისთვის გენოციდის იარლიყის მიკერებით,  კლინტონი და ბლერი ხვდებოდნენ რომ ნებისმიერი დებატების ან საწინააღმდეგო აზრის ჩახშობას შეძლებდნენ. ვინ არ მოისურვებდა გენოციდის და დანაშაულის შეჩერებას? მსგავს ცრუ ტერმინებაზე დაფუძნებული, მაგრამ დასავლეთისთვის მომგებიანი სიტუაცია, აგებული იყო დეზინფორმაციაზე, ინფორმაციულ ომზე,  ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ტექნიკებზე და ფაბრიკაციებზე.

f316810ae7a03948b044c110_L

გენოციდის მტკიცებულებები, რომლებსაც წარადგენდნენ აშშ, დიდი ბრიტანეთი და ნატოს სხვა ქვეყნები მოგვიანებით გამოაშკარავდა, რომ უდიდესი სიცრუე იყო და გამოგენებული და შექმნილი იყო ნატოს ქვეყნების მიერ, იმავე მთავრობების მიერ, რომლებმაც იუგოსლავიის ტერიტორიის დაბობმვა და ოკუპაცია მოახდინეს.

[ამ ბმულზე შეგიძლიათ The Wall Street Journal-ის სტატია იმის თაობაზე, რომ სერბეთში გენოციდს ადგილი არ ჰქონია – http://online.wsj.com/public/resources/documents/pearl123199.htm%5D

გერმანიის იმდროინდელი კანცლერი, გერჰარდ შროდერი აღიარებს რომ უხეშად დაარღვია საერთაშორისო სამართალი, როდესაც სერბეთი დაბომბეს.

აშშ-ს ინფორმაციული ომის ტექნოლოგიები საკმაოდ მაღალ დონეზე იყო. აშშ-ს მედია და სახელმწიფო პროპაგანდის მანქანა აზარტში შევიდა. ასე მაგალითად CNN-მა დაიქირავა აშშ-ს სამხედრო ფსიქოლოგიური ოპერაციების სპეციალისტები, რათა მათ ახალ ამბებზე ემუშავათ. ეს იყო მადის გამაძლიერებელი საშუალება. ეს კეთდებოდა რათა ყველა მომზადებულიყო მთავარი შოუსთვის  – სერბეთის დაბომბვისთვის და ოკუპაციისთვის. (http://www.wsws.org/en/articles/2000/04/cnn-a18.html)

კოლონმა შეისწავლა და განიხილა ”რემბულეს შეთანხმების” ტექსტი და დადგენილებები, რომლებსაც არც ერთი სუვერენული და თავმოყვარე სახელმწიფო არ დათანხმდებოდა. ეს იყო  ძველი დროის „მოჩვენება“, რომელიც წააგავდა 1914 წლის ავსტრია – უნგრეთის ულტიმატუმს სერბეთის მიმართ, რომელმაც მიგვიყვანა პირველ მსოფლიო ომამდე. “რემბულეს შეთანხმების” დადგენილებით სერბეთი იძულებული იყო ნება დაერთო ნატოს ჯარისთვის მოეხდინათ მთელი სერბეთის და იუგოსლავიის ოკუპაცია, იძულებული იყო მიეცა დე ფაქტო დამოუკიდებლობა კოსოვოსთვის და სამი წლის შემდეგ ნება დაერთო კოსოვოს ალბანელებს ხმა მიეცათ დამოუკიდებლობისთვის. რომელი სუვერენული სახელმწიფო მიიღებდა ასეთ პირობებს? 

“რემბულეს ხელშეკრულება იყო საშინელი დიპლომატიური დოკუმენტი, რომელსაც არასდროს არ უნდა ეარსება მსგავსი ფორმით” – ჰენრი კისინჯერი, 1999 წელი.

წარმოიდგინეთ რუსეთს საქართველოსთვის რომ ეიძულებინა მსგავსი პირობების მიღება მიხეილ სააკაშვილის მმართველობის დროს….

ნათელია, რომ აშშ-ს გეგმა იყო შემდეგი – მოეხდინა კოსოვოს ალბანელი მუსლიმი სეპარატისტების ძალისმიერი გამოყოფა სერბეთისაგან, როგორც ადოლფ ჰიტლერმა და ბენიტო მუსოლინიმ გააკეთეს 1941 წელს და არსებითად იმავე მიზეზების გამო – ალბანელები რწმუნებულებად გამოიყენეს მტრული და რთულად მართვადი იუგოსლავიის წინააღმდეგ.

კოლონს მოჰყავს დამაჯერებელი და მყარი მტკიცებულება იმისა, რომ აშშ-მ და ნატო-მ კოსოვოში 78 დღით “შეჭრა”იმაზე ბევრად ადრე დაგეგნმეს, ვიდრე დაბომბვას დაიწყებდნენ 1999 წელს. 1997 წლის ივნისში საფრანგეთის მთავრობის ოფიციალური წარმომადგენელი ეწვია აშშ-ს ავიამზიდს ადრიატიკაში. შტატების ადმირალმა დაანახა მას იუგოსლავიის რუქა მოციმციმე წერტილებით. როდესაც მას ჰკითხეს თუ რას ნიშნავდა მოციმციმე წერტილები, მან უპასუხა, რომ ეს არის სამომავლო საჰაერო დარტყმის სამიზნეები. ეს მოხდა თითქმის ორი წლით ადრე სლობოდან მილოშევიჩის რეჟიმის მიერ ჩადენილ “საშინელ საერთო სადამსჯელო ღონისძიებებამდე”. ეს მოხდა იქამდე , სანამ რაიმე დაიწყებოდა კოსოვოში. აშშ და ნატო გეგმავდნენ შემდეგ ომს და კოსოვო იყო წინასწარ შერჩეული ადგილი. საჭირო იყო სამხედრო თავდასხმის დასაბუთება, “გაპრავება”, შესაბამისად ამერიკულმა პროპაგანდამ და ინფორმაციულმა ომის მანქანამ შეიმუშავა ის გეგმა, რაც ყველამ კარგად ვიხილეთ.

3819c0a398a008381825c110_L

ნატოს მიერ ბელგრადის დაბომბვის დროს მოკლული მცირეწლოვანი ბავშვები

საბოლოოდ  კოლინი აანალიზებს აშშ-ს და ნატოს მიერ ჩადენილ სამხედრო დანაშაულს კოსოვოში, როდესაც ისინი უმიზნებდნენ სერბულ საავადმყოფოებს, უნარშეზღუდული ადამიანების სამედიცინო დაწესებულებებს, სამგზავრო მატარებლებს, საავტომობილო ქარხნებს, ელექტროენერგიის ბადეებს, სასურსათო ადგილებს, ლტოლვილთა კოლონებს და სატელევიზიო სადგურებს. Amnesty International-მა და Human Rights Watch-მა დაადასტურეს  რომ მოძიებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, აშშ და ნატო არიან დამნაშავეები ამ საშინელი სამხედრო დანაშაულებების ჩადენაში.

მაგრამ ვინ აპირებს მათ გასამართლებას ? ვინ აპირებს ბილ კლინტონის  და მადლენ ოლბრაიტის დაპატიმრებას და სამხედრო დანაშაულის ტრიბუნალის ან სასამართლოს წინაშე წარდგენას ? ვინ აპირებს გაასამართლოს აშშ-ს და ნატოს სამხედრო დანაშაულები სერბეთში და იუგოსლავიაში? ძლევამოსილება ქმნის უფლებას.

რას მიაღწიეს აშშ-მ და ნატო-მ გაერთიანებული “ჰუმანიტარული ინტერვენციით”? ომის შემდგომ პერიოდში, მიახლოებით  250 000-მდე კოსოვოელი სერბი, ბოში, თურქი, გორანი და ებრაელი იძულებული იყო დაეტოვებინა კოსოვო და ამით შეიქმნა ეთნიკურად სუფთა ალბანური ან შქიფური (ალბანელების თვითსახელწოდება) “კოსოვა” – დიდი ალბანეთი. აშშ-მ მიაღწია იმას, რომ გამოყოფის საშუალება მისცა პროქსი ალბანურ ძალებს, რათა მათ შეექმნათ ალბანური სახელმწიფო ევროპაში. აშშ-მ მიაღწია ალბანური სეპარატიზმის მიზნებს, შეიქმნა ორი ალბანური მუსლიმური სახელმწიფო ევროპაში.

კოლონმა მოახდინა რაჩაკის “ხოცვა-ჟლეტის” ანალიზი და ასახა თუ როგორ დაიდგა ეს სცენა, მანიპულირებული და გამრუდებული აშშ-ს მთავრობის და მედიის მიერ. იქ მოკლულები იყვნენ შეიარაღებული ალბანელი მუსლიმები, რომლებიც ჩართულნი იყვნენ ურთიერთსროლაში იუგოსლავიის პოლიციასთან და უშიშროების ძალებთან. მტკიცებულება მიგვითითებს იმაზე, რომ მათ ხელებზე ჰქონდათ იარაღის ლექი, რაც ნიშნავს იმას, რომ ისინი იყენებდნენ შეიარაღებას. რაჩაკი იყო საბაბი რათა აშშ-ს განეხორციელებინა იუგოსლავიაზე არალეგალური საჰაერო იერიში. რაც არ უნდა იყოს, ნებისმიერი საბაბი იქნებოდა ხელსაყრელი. (http://www.mediamonitors.net/gowans1.html)

ნატოს დაბომბვის შედეგად დაღუპული ქალბატონი

კოლონი ასეცე გვიჩვენებს თუ როგორ ეკავა ეკონომიკურ ფაქტორს მნიშვნელოვანი ადგილი კოსოვოს კონფლიქტში. აშშ-ს პრეზიდენტმა ბილ კლინტონმა განმარტა, რომ “კოსოვოს საქმე იყო დაკავშირებული ამერიკის შესაძლებლობასთან გაყიდონ საკუთარი თავი მთელს მსოფლიოში.” მან თომას ფრიდმანის ციტირება მოახდინა ნიუ იუორკ თაიმსიდან :  “ბაზრის ფარული ხელი ვერასოდეს იქნება ქმედითი ფარული მუშტის გარეშე – მაკდონალდსი ვერ აყვავდებოდა მაკდონელ დუგლასის, F-15-ის შემქმნელის გარეშე.” საბოლოოდ New York Times-მა 1996 წლის 18 ივლისს, შეუტია “ყოფილ კომუნისტ” სლობოდან მილოშევიჩს, იმიტომ , რომ მან კონტროლ ქვეშ დაიბრუნა იუგოსლავიის ეკონომიკა და უარი განაცხადა პრივატიზაციაზე. The Washington Post-მა ლაკონურად ახსნა თუ რატომ აღმოჩნდა იუგოსლავია აშშ-ს , ნატოს და ევროკავშირის მიზანში: “მილოშევიჩმა ვერ გაუგო ბერლინის კედლის დაცემის პოლიტიკურ მესიჯს, როდესაც სხვა კომუნისტმა პოლიტიკოსებმა მიიღეს დასავლური მოდელი და განაგრძეს სვლა დანარჩენი ევროპის მიმართულებით, მაგრამ მილოშევიჩი წავიდა სხვა გზით.”

ნატოს დაბომბვის შედეგად დაღუპული პატარა ბავშვი

მილოშევიჩმა ვერ გაიგო, რომ აშშ იყო ერთადერთი ზესახელმწიფო, “გლობალური ჰეგემონი” რომელიც მოითხოვდა ყველა სახელმწიფოსგან დასავლური მოდელის აღიარებას და გაყოლას. საბოლოოდ , ეს იყო მიზეზი ამ მთელი კოსოვოს ამბავის უკან.

download (1)

სერბეთის ოკუპაციისას ნატო ჩინეთის საელჩო დაბობმბა, სადაც რამდენიმე ადამიანი დაიღუპა

 

ნატოს მიერ დაბომბილი საავადმყოფო სერბეთში